Կինն ամեն ինչի չափանիշն է

Բոլոր ժամանակներում մարդիկ կնոջ մեջ գնահատել ու գովաբանել են խոնարհությունը, հնազանդությունը, հեզությունն ու մայրանալու շնորհը: Կինն Աստծուց ժառանգել է արարչագործության պսակը` մարդ ծնելու եւ դաստիարակելու շնորհը:

Հղիությունը կնոջ կյանքում յուրահատուկ շրջան է: Եվ, որպեսզի այդ շրջանը հնարավորինս թեթեւ անցնի կնոջ համար, նա պետք է ոչ միայն գտնվի բժշկի հսկողության ներքո, այլեւ տիրապետի անհրաժեշտ գիտելիքի՝ առողջ եւ գրագետ կենսակերպ վարելու համար: Ինն ամիս շարունակ կնոջ ներսում ձեւավորվում եւ զարգանում է նոր կյանք՝ կենդանի էակ, ում հետ կինն անտեսանելի, ամուր կապերով կապված է լինելու ողջ կյանքում, ով կնոջ համար դառնալու է ամենահարազատն ու կարեւորն աշխարհում: Թե ինչպիսին կլինի ապագա երեխան, ինչ ունակություններով օժտված կլինի, մեծապես կախված է հղի կնոջ կենսակերպից եւ հղիության հանդեպ նրա վերաբերմունքից: Յուրաքանչյուր կնոջ համար հղիությունը տարբեր հուզական ապրումներով լի փուլ է: Այդ սոցիալական դերին անցնելիս կինը, երեխային կրելուց, զգում է ոչ միայն ուրախություն, այլ նաեւ անհանգստություն ապագա երեխայի համար:

Չի կարելի կնոջը մի օր սիրել եւ գնահատել, կնոջը պետք է սիրել, պաշտել մշտապես, եւ այս տեսանկյունից մի քիչ հակասություններ կան տոների հետ կապված, քանի որ այդ դիտանկյունից կանանց մեկամսյակն ուղղակի ժամանակավրեպ է: Կինը եղել է, կա ու պետք է լինի մարդկային էության ավանդույթը կրողը, հիմքը ու շարունակողը: Մարդկության գլուխգործոցը կինն է: Հարգելի´ տղամարդիկ, պետք է հասկանալ, ընդունել ու սիրել կնոջ վեհությունը, կնոջ գեղեցկությունը, կնոջ՝ մայր լինելու գերարժեքությունն ու խորությունը: Յուրաքանչյուր տղամարդ պետք է սիրահարվածության մի փոքր տարր միշտ պահի իր ներսում, որը կապրեցնի կնոջը:

Մեր զրուցակիցն է Հայկական բժշկական ինստիտուտի Մանկաբարձության եւ գինեկոլոգիայի ամբիոնի դասախոս, ցիկլի ղեկավար, 2015 թ.-ին ԼՂՀ-ում «Տարվա լավագույն երիտասարդ բժիշկ» կոչմանն արժանացած, «Էրեբունի» բժշկական կենտրոնի մանկաբարձ-գինեկոլոգ Շաքե Խաչատրյանը, ում հետ զրույցում քննարկվեցին կնոջ առողջությանը վերաբերող մի շարք խնդիրներ եւ դրանց լուծման ելքերը:

-Բժշկուհի, ընտրել եք մի մասնագիտություն, որի պատասխանատվության սահմանններն անքննելի են: Ինչպե՞ս եւ ե՞րբ որոշեցիք գնալ այդ քայլին:

-Ասեմ, որ արմատներումս կան բժիշկներ. հորեղբայրս է բժիշկ, եւ, ճիշտն ասած, մանկուց երազանքս բժիշկ դառնալն է եղել: Ընտանիքս դեմ էր իմ ընտրությանը եւ մինչեւ վերջ պայքարել է, որպեսզի այլ ընտրություն կատարեմ, բայց, քանի որ ինձ այլ ասպարեզում չէի պատկերացնում, հասա նրան, ինչ այսօր կա:

-Ուսուցիչ: Մարդ, ում տված ներուժը բավական է լինում ամբողջ կյանքի համար: Ո՞ւմ եք համարում Ձեր ուսուցիչը:

-Իմ ուսուցիչը եղել եւ մնում է «Էրեբունի» բժշկական կենտրոնի ծննդօգնության գծով փոխտնօրեն Անդրանիկ Պողոսյանը, ում մոտ ժամանակին անցել եմ օրդինատուրան եւ մինչ օրս էլ աշխատում եմ շատ բան սովորել տաղանդաշատ բժշկից: Իսկ առհասարակ կյանքում միշտ մայրիկիս եմ համարել իմ խորհրդատուն ամեն հարցում եւ կարող եմ մշտապես վստահել նրան ամեն քայլում: Հենց նա ինձ հորդորեց ընտրել այս մասնագիտությունը, իսկ ես ինձ միշտ պատկերացնում էի պլաստիկ վիրաբուժության ոլորտում: Երբ հայտնվում եմ բարդ իրավիճակներում, հիշում եմ մորս խորհուրդները, որոնք ինձ օգնում են հնարավորինս դյուրին եւ հարթ անցնել իմ ընտրած ճանապարհը:Եվ վստահ եմ, որ երբեւէ չեմ փոշմանի իմ ընտրության մեջ:

-Բժշկուհի, հասցնո՞ւմ եք աշխատանքը համատեղել վերապատրաստումների հետ:

-Այո, իհարկե. առանց վերապատրաստումների չենք կարող նորարարություններին համընթաց քայլել: Վերջինը եղել է 2019թ. դեկտեմբեր ամսին, վերապատրաստվել եմ ինտիմ էսթետիկ պլաստիկայի մեջ, որը դեռեւս այդքան էլ զարգացած չէ Հայաստանում, դեռ այն մակարդակի չենք հասել, որին մենք ձգտում ենք: Ցանկանում եմ իմ ներդրումն էլ ունենալ այդ ճյուղի զարգացման մեջ մեր երկրում, մոտակա վերապատրաստումս այս ամսին է՝ Իտալիայում, որտեղ կայանալու է էնդոկրին գինեկոլոգիայի միջազգային կոնֆերանս: Հույսով ենք, որ այս կորոնավիրուսը չի խանգարի դրա անցկացմանը, եւ մենք նոր գիտելիքներով կվերադառնանք Հայաստան:

-Տեղյակ ենք, որ նաեւ դասախոսում եք: Ի՞նչ կասեք մեր երիտասարդության մասին:

-Դասախոսում եմ 2016 թվականից եւ ասեմ, որ ունենք խոստումնալից կադրեր, որոնց շնորհիվ կարող ենք ավելի վստահ քայլերով առաջ գնալ բժշկության ոլորտում: Առհասարակ այժմյան սերնդին պետք է ներգրավել ամեն բնագավառում, անպայման նրանց խրախուսել, որ իրենք կարող են ավելին անել իրենց ընտրած մասնագիտության մեջ:

-Ի՞նչ կասեք հասարակության մասին, ի՞նչ մակարդակի վրա է դիմելիության կուլտուրան:

-Դիմողները տարբեր են լինում, սակայն մեծամասամբ գնահատում են բժշկի աշխատանքը, հարգանքով են մոտենում: Ամենակարեւորը հիվանդին ուրախ եւ ժպիտով տեսնելն է, երբ արածդ գործի արդյունքները շատ ընտանիքների երջանկություն են պարգեւում: Իհարկե, չպետք է մոռանալ նաեւ, որ բժիշկը պետք է գրագետ եւ հոգեբանորեն ճիշտ մոտեցում ցուցաբերի պացիենտի հետ հարաբերություններում: Անչափ կարեւոր է, որ բժիշկը միշտ գնահատված լինի բոլորի կողմից, մնա եւ արարի իր երկրում, բախտն օտար ափերում չփնտրի:

-Բժշկուհի, ովքե՞ր կարող են Ձեզ դիմել:

-Քանի որ աշխատում եմ գինեկոլոգիայի բաժանմունքում, վարում եմ հղիություններ, ծնունդներ, գինեկոլոգիական հիվանդություններով եմ զբաղվում, մասնակցում վիրահատությունների, ինձ կարող են դիմել նրանք, ովքեր բախվել են մանկաբարձական եւ գինեկոլոգիական խնդիրների: Ցավոք, հիմա շատ են դեպքերը, երբ դժվար է լինում հղիանալ, եւ տարբեր պատճառներով դիմում են բժշկի: Ընդհանրապես անպտղությունը ցավոտ թեմա է, ու երկարատեւ կամ կարճատեւ ջանքերի շնորհիվ յուրաքանչյուր անպտուղ զույգի՝ դրական արդյունքի հասնելը շատ է ոգեշնչում բժշկին, որպեսզի ավելի վստահ եւ հստակ քայլերով առաջ շարժվի:

-Այսօր երիտասարդ կանայք ձգտում են իրենց ծննդալուծումը կատարել կեսարյան հատումով, ի՞նչ կասեք այդ առումով:

-Կեսարյան հատումը պետք է իրականացվի խիստ ցուցումով, եւ մենք արդի բժշկության մեջ փորձում ենք ամեն ինչ տանել բնական ճանապարհով: Իսկ եթե նրանք կարծում են, որ, գնալով այդ քայլին, ցավերից խուսափում են, կրճատում դրանք, ապա չարաչար սխալվում են, քանի որ կեսարյան հատումն էլ իր հետագա հետվիրահատական բարդություններն ունի: Դրանցից մեկն այն է, որ արգանդի առաջային պատին սպի է առաջանում, որի արդյունքում դրա ամբողջականությունը խախտվում է, հետո վերականգնման շրջանը բավականին ցավոտ է լինում: Եվ մինչ այդ պատախանատու քայլին գնալը նրանք պետք է հղիությունը ընկալեն որպես մեծ պատասխանատվություն, դրա ամբողջ ընթացքը ճիշտ տանեն՝ գիտակցելով, որ այդ ճանապարհն անցնում են Աստծո տված բալիկի համար, իսկ կեսարյան հատմանը դիմեն միայն խիստ ցուցումների դեպքում:

-Ինչքա՞ն ժամանակ է պետք, որ ամուսնությունը համարվի անպտուղ:

-Կանոնավոր սեռական կյանքով ապրող զույգերի մոտ մեկ տարի եւ ավել հղիություն չգրանցվելու դեպքում արդեն կարող ենք ամուսնությունը համարել անպտուղ: Ցավոք, անպտղությունը երիտասարդացում է ապրել, ու թե տղամարդկանց, թե կանանց գործոնը գրեթե նույն նժարի վրա է դրված: Ռեպրադուկտիվ տարիքը սկսում է այն ժամանակ, երբ ձվարանները սկսում են իրենց ֆունկցիան լիարժեք կատարել եւ ավարտվում է այն ժամանակ, երբ ձվարանային ռեզերվը վերջանում է (լավագույն ռեպրադուկտիվ տարիքը 18-40 տարեկանն է):

-Բժշկուհի, ի՞նչ է իրենից ներկայացնում արգանդի պարանոցի քաղցկեղը:

-Կրծքագեղձի քաղցկեղից հետո արգանդի պարանոցի քաղցկեղը կանանց շրջանում ամենատարածված ուռուցքային հիվանդություններից է: Պատճառը բջիջների ոչ նորմալ աճելու ունակությունն է, որը տարածվում է մարմնի այլ մասեր: Վաղ փուլերում ախտանիշներ չկան: Ավելի ուշ առաջանում է հեշտոցային արյունահոսություն, ցավ կոնքի շրջանում, ցավ սեռական հարաբերության ժամանակ: Սեռական հարաբերությունից հետո արյունահոսությունը կարող է լուրջ ախտաբանության մասին չխոսել, բայց նաեւ կարող է լինել պարանոցի քաղցկեղի առկայության նշան:

Դեպքերի 90%-ում պատճառը համարվում է մարդու պապիլոմա վիրուսը, այնուամենայնիվ, շատ մարդկանց մոտ, ովքեր ունեցել են այդ վիրուսը, չի զարգացել պարանոցի քաղցկեղ։ Այլ ռիսկի գործոններից են ծխելը, թույլ իմունային համակարգը, հակաբեղմնավորիչ պրեպարատները, վաղ տարիքում սեռական հարաբերություն սկսելը, բազմաթիվ սեռական զուգընկերներ փոխելը, բայց դրանք քիչ կարեւոր են։ Պարանոցի քաղցկեղը սովորաբար զարգանում է նախաքաղցկեղային փոփոխությունների հիման վրա՝ 10-20 տարվա ընթացքում: Դեպքերի մոտ 90%-ը տափակ բջջային կարցինոմա է, մոտ 10%-ը՝ ադենոկարցինոմա, եւ փոքր մասը՝ այլ տեսակներ։ Ախտորոշումը կատարվում է պարանոցի սքրինինգների միջոցով (արգանդի պարանոցի բջջաբանական քննություն): Հետագայում կիրառում են տեսապատկերման եղանակները ուռուցքի տարածվածությունը որոշելու համար: ԱՄՆ-ում սքրինինգը խորհուրդ է տրվում կատարել 21 տարեկանից, որը պայմանավորված է սեռական կյանքը վաղ սկսելու եւ այլ ռիսկի գործոններին ենթարկվելու հանգամանքով։ ՀՀ –ում Պապ թեստը կատարվում է ամեն 3 տարին մեկ՝ անգամ 30-65 տարեկանում: Թեստը կոչվում է իր ստեղծողի՝ հայտնի հույն բժիշկ Յորյոս Պապանիկոլաուի անվամբ։ Պապ-քսուկի ժամանակ հատուկ գործիքով արգանդի պարանոցից բջիջներ են վերցվում, որոնք ստուգվում են մանրադիտակով: Թեստը շարունակում է մնալ արգանդի պարանոցի քաղցկեղի վաղ հայտնաբերման արդյունավետ եւ տարածված մեթոդ։ Ցավոք, հայ կանանց մոտ տարածված է, որ միայն բարդացած դեպքերում դիմեն բժշկի օգնությանը: Կցանկանամ, որ մեր հայ կանայք հարգեն եւ սիրեն իրենց անձը, ու, քանի որ առողջությունից կարեւոր բան չկա աշխարհում, անպայման անցնեն այդ սքրինինգային հետազոտությունները, որովհետեւ դրա համար մեծ գումարներ եւ ժամանակ հարկավոր չէ: Ես մասնակցել եմ Հայ-Կանադական կլինիկայի կողմից երկու տարուց ավելի հայաստանյան սահմանանամերձ գյուղերում անցկացված սքրինինգային ծրագրին, որի նպատակը արգանդի պարանոցի քաղցկեղի զարգացումը կանխարգելելն էր:

-Բժշկուհի, իսկ ի՞նչ է իրենից ներկայացնում միոմա հիվանդությունը:

-Միոման արգանդի բարորակ հարթ մկանային ուռուցք Է: Կանանց մեծամասնության մոտ լինում է անախտանիշ, սակայն ոմանց մոտ դիտվում է ցավոտ եւ առատ դաշտան: Մեծ չափեր ունենալու դեպքում կարող է սեղմել միզապարկին եւ բերել հաճախամիզության: Հնարավոր է ցավ սեռական հարաբերության ժամանակ: Տեղակայումը եւ աճը գանգատների, խնդիրների առաջացման համար գլխավոր գործոններից են: Արգանդի խոռոչում տեղակայվելու ժամանակ նույնիսկ փոքր ախտահարումները կարող են ուղեկցվել գանգատներով, մինչդեռ խոռոչից դուրս գտնվող հանգույցները երկար ժամանակ կարող են լինել անախտանիշ: Ըստ տեղակայման դասակարգվում են՝

  • Ներմկանային՝ ինտրամուրալ միոմա, որը գտնվում է արգանդի պատի հաստության մեջ: Ամենահաճախ հանդիպող տեսակն է: Չնայած որ դա չափերով բավականին մեծ է, սակայն հազվադեպ է գանգատներ առաջացնում: Ժամանակի ընթացքում ինտրամուրալ հանգույցները կարող են մեծանալ դեպի ներս՝ ձեւախախտելով արգանդի խոռոչը:
  • Ենթաշճային՝ սուբսերոզ միոմա, գտնվում է արգանդի մակերեսի վրա՝ շճաթաղանթի տակ: Կարող է մեծանալ դեպի դուրս՝ միացած լինելով արգանդին հյուսվածքային ոտիկով:
  • Ենթալորձային՝ սուբմուկոզ միոմա, գտնվում է էնդոմետրիումի տակ՝ միոմետրիումի վրա: Դեֆորմացնում է արգանդի խոռոչը: Փոքր հանգույցներն էլ կարող են բերել արյունահոսության եւ անպտղության:
  • Պարանոցային հանգույց, որը հազվադեպ է հանդիպում, տեղակայվում է արգանդի պարանոցի պատին:

Հանգույցները լինում են եզակի եւ բազմակի: Մեծ մասը սկիզբ է առնում միոմետրիումից՝ հետագայում աճելով կա՛մ դուրս, կա՛մ ներս: Երկրորդային փոփոխությունները ներառում են արյունահոսություն, մեռուկացում (նեկրոզ), կալցիֆիկացիա եւ կիստոզ ձեւափոխում: Որպես կանոն կալցիֆիկացվում են դաշտանադադարից հետո: Միոմաների հիմնական մասը բուժման կարիք չունի, քանի դեռ չի բերել գանգատների եւ ախտանիշների առաջացման: Դաշտանադադարից հետո հանգույցները փոքրանում են եւ սովորաբար խնդիրներ չեն առաջացնում: Վիրահատական միջամտություն արվում է, երբ ունենք անհանգստացնող ախտանիշներ: Տարբերում ենք հետեւյալ վիրահատական մեթոդները` հիստերէկտոմիան՝ արգանդի հեռացումը, միոմաների հեռացման դասական մեթոդն է: Կոնսերվատիվ միոմէկտոմիա (միոմատոզ հանգույցի հեռացում), որը կատարվում է հետեւյալ մեթոդներով՝

  • հիստերոսկոպիկ միոմէկտոմիա,
  • լապարոսկոպիկ միոմէկտոմիա,
  • լապարոտոմիկ միոմէկտոմիա:

-Բժշկուհի, խոսենք ձվարանի կիստայի տեսակների մասին:

-Ձվարանի կիստաների տեսակներն են՝ ֆոլիկուլյար, դեղին մարմնի, դերմոիդ, էնդոմետրիոդ, մուցինոզ: Երբ այդպիսի կիստաները չեն անհետանում կես տարի տեւող պահպանողական բուժման արդյունքում, որոշվում է դրանք հեռացնել վիրահատության միջոցով: Եթե ֆունկցիոնալ կիստաների առաջացումը ցիկլից ցիկլ կրկնվում է, ապա անհրաժեշտ է որոշել, թե ինչն է դրա պատճառը, եւ ջանքերն ուղղել այդ պատճառների վերացմանը: Ֆոլիկուլյար կիստան (ռետենցիոն կիստա) ձեւավորվում է դոմինանտ ֆոլիկուլից, եթե այն չի պայթել, այլ կերպ ասած՝ եթե ձվազատում տեղի չի ունեցել: Ախտորոշելու համար անհրաժեշտ է ՈւՁ հետազոտություն: Առավել հաճախ ձվարանի ֆոլիկուլյար կիստան անցնում է մինչեւ ցիկլի ավարտը, որում այն առաջացել է: Երբեմն այդ գործընթացին օգնելու համար նշանակում են հեստագեններ (պրոգեստերոն, ուտրոժեստան, դյուֆաստոն): Դեղին մարմնի կիստան (լյուտեինային կիստա) ձեւավորվում է ձվազատված ֆոլիկուլից: Դեղին մարմնի կիստայի ախտանշանները, նրա ախտորոշումը եւ բուժումը նույնպիսին են, ինչպես ֆոլիկուլյար կիստաների դեպքում:

Ֆունկցիոնալ կիստաների վտանգավոր բարդություններ կարող են լինել կիստայի ոլորումը եւ պատռվածքը, որոնք երբեմն ուղեկցվում են ներքին արյունահոսությամբ, նման դեպքերում դիմում ենք վիրահատական միջամտության: Ֆոլիկուլյար եւ լյուտեինային կիստաների կրկնվելու վտանգը շատ ցածր է: Ձվարանի էնդոմետրիոիդ կիստան էնդոմետրիոզի դրսեւորում է եւ սկսում է ձեւավորվել նրա օջախից: Քանի որ էնդոմետրիոիդ օջախի բջիջները ենթակա են կնոջ օրգանիզմում ցիկլիկ հորմոնային փոփոխությունների միեւնույն ազդեցությանը, ինչ եւ էնդոմետրիումի բջիջները, յուրաքանչյուր դաշտանի ժամանակ այդպիսի օջախի ներսում արյուն է կուտակվում: Այդ արյունը դուրս գալու տեղ չունի, եւ յուրաքանչյուր ցիկլի հետ այն ներսում ավելի ու ավելի է շատանում. կիստան աճում է: Կիստայի արյունային պարունակությունը ժամանակի ընթացքում վերածվում է թանձր շագանակագույն զանգվածի, ինչի համար էլ այդպիսի կիստաները ստացել են իրենց երկրորդ անվանումը՝ շոկոլադե: Ինչպես եւ էնդոմետրիոզի մյուս բոլոր օջախները, էնդոմետրիոիդ կիստաները հաճախ անպտղության պատճառ են դառնում կնոջ օրգանիզմում հորմոնային գործընթացների խախտման պատճառով: Այդպիսի կիստաները հղիության համար հակացուցում չեն, եթե հաջողվում է հղիանալ դրանց առկայությամբ: Ցավոք, ձվարանների վրա այդպիսի գոյացությունները, ի տարբերություն լյուտեինային կիստաների, ինքնուրույն չեն անցնում եւ մեծ չափերի հասնելիս ու կնոջը անհարմարություն պատճառելիս պահանջում են վիրահատական բուժում: Վիրահատության արդյունքն ամրապնդելու համար էնդոմետրիոիդ կիստայի հեռացումից հետո հաճախ նշանակվում է հորմոնային բուժում՝ ուղղված ցիկլիկ հորմոնային փոփոխությունների ճնշմանը, որոնք նպաստում են էնդոմետրիոզի օջախների կրկնակի աճին:

Ձվարանի դերմոիդ կիստան (տերատոման), թեեւ ունի կիստայի արտաքին հատկանիշներ, սակայն գիտական տեսանկյունից վերաբերում է կիստոզային ուռուցքներին: Ձվարանում այդպիսի գոյացությունն առաջանում է սաղմնային զարգացման փուլում խանգարումների պատճառով եւ կարող է տեղայնացվել ոչ միայն ձվարաններում: Տերատոման բարորակ ուռուցք է՝ կազմված հաստ պատիճից՝ լցված լորձե կամ ճարպե զանգվածով, որի ներսում կարող են լինել ձվարանին ոչ հատուկ հյուսվածքներ՝ մաշկ, մազեր, ճարպային, մկանային, ոսկրային կամ նյարդային հյուսվածքներ: Դերմոիդ կիստայի առկայությունը չի ազդում հորմոնային ֆոնի վերարտադրողական հնարավորությունների վրա, սակայն նրա մեծացման հաշվին կարող է նվազել ձվարանի առողջ հյուսվածքի ծավալը, խանգարվել՝ նրա արյունամատակարարումը: Ախտորոշման մեթոդը ՈւՁՀ-ն է: Դերմոիդ կիստան լյուտեինային եւ էնդոմետրիոիդ կիստաներից, որոնց հետ դրանք երբեմն շփոթում են, տարբերելու համար օգտագործվում է ՄՌՏ: Իրականացվում է միայն վիրահատական բուժում:

-Որպես վերջաբան Ձեր մաղթանքը մեր հայ կանանց:

- Մեր հայ կանանց մաղթում եմ դրական էներգիա, պոզիտիվ: Ընդհանրապես կինը նեգատիվ չպետք է լինի: Կինը, ինչու չէ, նաեւ հայ կինը շատ ավելի իմաստուն է, հոգեւոր ու էսթետիկ: Հուսամ, որ մենք էլ ավելի կթարմացնենք, կնորացնենք ինտիմ էսթետիկ պլաստիկան՝ բարելավելով կանանց կյանքի որակը: Ամփոփելով միտքս, մաղթանքս՝ ասեմ, որ, անկախ ամեն ինչից, աշխարհն ընդունված է գնահատել մի նշաձողով, ու դա հենց կինն է: Ասել եմ ու կասեմ. կինն ամեն ինչի չափանիշն է: Մեր կանանց մաղթում եմ, որ իրենք իրենց շատ հարգեն, իրենց ընդունեն այնպիսին, ինչպիսին կան ու գնահատված լինեն իրենց շրջապատողների եւ սիրված՝ տղամարդու կողմից: Ու չխուսափեն գինեկոլոգի մոտ այցերից ոչ միայն բարդացված դեպքերում, այլ կանխարգելիչ ստուգումներ անցնելու համար:

«Փորձում ենք նվազագույն ռիսկով ստանալ առավելագույն արդյունք»

2012 թվականից Երեւանում գործում էր «Քանկոր» սրտաբանական բժշկական կենտրոնը, որտեղ կատարվող սրտաբանական վիրահատությունները մեծաթիվ մարդկանց նոր կյանք են պարգեւել: Այն Հայաստանում եւ ողջ տարածաշրջանում միակ բժշկական կենտրոնն է, որտեղ աշխարհահռչակ «Բիոտրոնիկ» ընկերության կողմից հատուկ վերապատրաստում անցած, արտոնագրված եւ լիցենզավորված մասնագետները կարող են տեղադրել ներծծվող ստենտներ։ Հայ-ճապոնական կենտրոնում առաջնորդվում են «Ոչ թե բուժել ինֆարկտը, այլ կանխարգելել դրա առաջացումը» սկզբունքով: Արդյունքների մասին խոսում են վիճակագրական տվյալները. 6 տարում կատարվել է շուրջ 12.000 սրտի միջամտություն` ստենտավորումներ, բաց վիրահատություններ…

2019թ. հայ-ճապոնական բժշկական կենտրոնն սկսեց իր գործունեությունը հիմնովին վերակառուցված եւ համալրված նոր սարքավորումներով: Կենտրոնի գործունեության հիմնական նպատակը միջազգային չափանիշներին համապատասխանող ախտորոշման եւ բուժման բարձր որակի ապահովումն է: Կենտրոնը համագործակցում է աշխարհի լավագույն՝ գերմանական «Բիոտրոնիկ», ճապոնական «ԱՍԱԻ» եւ ամերիկյան «Մեդլայն» միջազգային կազմակերպությունների հետ: Կենտրոնի հիմնական նպատակն է կազմակերպել բժշկական օգնությունն ու սպասարկումը հանուն որակի՝ կիրառելով լավագույն «Օրսիրո» ստենտները, ինչպես նաեւ «Մագմարիա» լուծվող ստենտներ:

Կենտրոնի բժիշկներն ունեն բարձր որակավորում, ակտիվորեն համագործակցում եւ փորձի փոխանակում են կատարում Ճապոնիայի, Գերմանիայի եւ ԱՄՆ-ի գիտահետազոտական կենտրոնների առաջատար բժիշկների հետ:

Մեր զրուցակից, «Բեսթ Լայֆ» կենտրոնի գլխավոր բժիշկ ԿԱՐԵՆ ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆԸ պատմում է.

-2019 թվականի մայիսի վերջին որոշվեց Հայաստանում մի նոր նախագիծ իրականացնել: Լավ գիտեք, որ մեզ մոտ կան բազմաթիվ հիվանդանոցներ, որոնք զբաղվում են կորոնար անոթների ստենտավորումով, բայց դա արվում է, այսպես ասած, մի քիչ ոչ կենտրոնացված, ամեն մի կլինիկա իր ձեռագիրն ունի. մի կլինիկայում բաց վիրահատություններ են լավ կատարվում, մի տեղ՝ ստենտավորում, մեկ այլ տեղ՝ ուղեղի անոթների վիրահատություն կամ, ասենք, դիագնոստիկա: Ընդհանրապես ամեն ինչ արվում է, այսպես ասած, ավանդական ձեւով, այսինքն, եթե հիվանդը խնդիր ունի, մի կենտրոնում ախտորոշվում է, մեկ ուրիշ կենտրոն բուժում է: Եվ մենք այդ նախագծով որոշեցինք ամեն ինչ՝ սկսած ախտորոշումից, կենտրոնացնել մի տեղ, այսինքն՝ մեր կենտրոնում: Իսկ հիվանդության վաղ հայտնաբերումը եւ դրա կանխարգելումը շատ ավելի արդյունավետ է, քան հետագայում բարդացած հիվանդությունը բուժելը: Ճապոնիայի մեր գործընկերների եւ ինվազիվ սրտաբանների հետ համատեղ զրույցների եւ քննարկումների արդյունքում եկանք այն որոշմանը, որ պետք է ճապոնական «ԱՍԱԻ» ընկերության հովանու ներքո ստեղծել «Բեստ Լայֆ» կենտրոնը: Առանց ինքագովազդի կարող եմ ասել, որ այն համարվում է լավագույններից մեկը Հայաստանում թե՛ իր ապրանքատեսականիով, թե՛ իր լավագույն հավելյալ պարագաներով, իսկ գների իջեցումը չի ազդել ծառայությունների որակի վրա: Նաեւ հավելեմ, որ մենք միակն ենք, որ աշխատում ենք գերմանական «Բիոտրոնիկ» ընկերության ստենտներով, որոնք աշխարհում լավագույնն են, չնայած նաեւ թանկ արժեն: Մենք միակն ենք, որ ներմուծեցինք լուծվող ստենտը, որը մեկ տարի հետո ներծծվում է, հիվանդի մոտ չի լինում օտար մարմնի զգացողություն, ինչը նախկինում առկա էր: Կենտրոնում բարձրակարգ սրտային վիրաբույժներն իրականացնում են այնպիսի ժամանակակից վիրահատություն, ինչպիսին, օրինակ, մարդու աորտայի փականի վիրահատությունն է սեփական պերիկարդից: Եվ կարիք չի լինում արյան մակարդելիության համար ջրիկացնող դեղամիջոցներ կիրառել, որպեսզի հետագայում տրոմբներ, ինսուլտներ չլինեն: Մենք հագեցրեցինք մեր դիագնոստիկ ծառայությունը, ունենք նյարդաբան, ընտանեկան բժիշկներ, էնդոկրինոլոգներ, դուպլեքս, դոպլեր, սոնոգրաֆիա ծառայություններ, մի խոսքով՝ համատեղ աշխատանք է տարվում սրտաբանների հետ, որպեսզի վաղ ախտորոշվի խնդիրը, եւ դրական արդյունք ապահովվի: Նման աշխատանքի շնորհիվ մեր պացիենտների այցելությունների թիվը կլինիկայում եռակի, քառակի ավելացել է, գրանցվել են հիվանդների մահվան նվազագույն դեպքեր, հիվանդությունների կրկնման նվազագույն ցուցանիշ: Դա ամպագոռգոռ հայտարարություն չէ, այլ իրական վիճակագրություն: Ծրագրում ենք ապագայում ավելի ընդլայնել նեյրոինվազիան, ուղեղը սնուցող անոթների վրա գործողությունները: Մեզ մոտ իրականացվում է նաեւ ոտքերի անոթների ստենտավորում, արգանդի միոմայի դեպքում կատարվում է արգանդային զարկերակի էմբոլիզացիա, եւ պահպանվում է մանկածնման ֆունկցիան: Սովորաբար միոմայի դեպքում արգանդը շատ ժամանակ հեռացվում է, բայց երբ մենք արգանդը սնուցող անոթը փակում ենք, միոման հետ է զարգանում, հետագայում դրա չափերը եռակի փոքրանում են, նույնը կատարվում է ուռուցքային գոյացությունների դեպքում, երբ լյարդի եւ փայծաղի սնուցումը կասեցվում է:

-Ի՞նչ կասեք բաժանմունքների մասին:

-Կենտրոնում միշտ առաջնորդվում են նորարարություններին համընթաց քայլելու գործելաոճով, ընդլայնում են բաժանմունքերը, համալրում՝ ապրանքատեսակները, որպեսզի մեր պացիենտները նույնպես կարողանան օգտվել բժշկագիտական նորագույն ձեռքբերումներից: Կլինիկայի առաջին հարկում գործում է դիագնոստիկ բաժանմունքը, զարգացնում ենք պոլիկլինիկայի ծառայությունները, մոտ ապագայում պետք է ունենանք նաեւ գինեկոլոգ, քանի որ պրակտիկայում մեր երկրում չկա մի սրտաբանական կենտրոն, որտեղ գինեկոլոգ է աշխատում: Փորձը ցույց է տվել, որ կանանց խնդիրների դեպքում անհրաժեշտ է մեր համատեղ աշխատանքը նաեւ գինեկոլոգների հետ, որպեսզի հասկանանք, թե ինչ բուժում է ցուցված պացիենտին: Երկրորդ հարկում գործում է ստացիոնար բաժանմունքը, որտեղ հիվանդները բուժվում են բուժական միջամտություններից հետո: Իսկ երրորդ հարկում արդեն վերակենդանացման եւ վիրահատական բաժանմունքներն են, որտեղ իրականցվում են սրտային վիրաբուժության բոլոր գործողությունները:

-Մի քիչ մանրամասն խոսեք ստենտավորման մասին:

-Ստենտավորւմը սրտի իշեմիկ հիվանդության բուժման տարբերակներից մեկն է, եւ մենք համակարգված մոտեցում ենք ցուցաբերում, այսինքն՝ սրտի իշեմիկ հիվանդի հետ աշխատում են սրտաբանը, ինվազիվ սրտաբանը եւ բաց վիրաբույժը: Ու, եթե զննումների արդյունքոմ գալիս ենք եզրահանգման, որ պետք է տարվի դեղորայքային բուժում, սրտաբանը վարում է դեղորայքային բուժում, եթե տեսնում ենք, որ անոթի ախտահարվածության տոկոսը բարձր է, քննարկում ենք, թե որ միջամտությունը հիվանդին կտա լավագույն արդյունք. ստենտավոր՞ւմը, թե բաց վիրահատությունը: Այսինքն՝ փորձում ենք նվազագույն ռիսկով ստանալ առավելագույն արդյունք: Ստենտավորման միջոցով փակ եղանակով հասնում ենք սիրտը սնող անոթ՝ լայնացնելով նեղացած հատվածը, դրանք կոչվում են բալոնային կատետրներ: Դա կարելի է համեմատել թունելի հետ, որը փլվել է, ու պետք է ներս մտնես, պատերը վերականգնես: Վնասված անոթի դեպքում այն վերականգնես, որպեսզի արյունը հասնի սրտամկանին եւ ապահովի նորմալ սնուցում: Կան ստենտների տարբեր տեսակներ՝ դեղպատ (ոչ դեղապատ) կամ լուծվող, որից կախված է հիվանդության կրկնման հավանականությունը:

-Պարո՛ն Համբարձումյան, չնայած երիտասարդ եք, սակայն Ձեր ուսերին եք վերցրել բավականին պատասխանատու եւ ռիսկային աշխատանք՝ ստանձելով կենտրոնի գլխավոր բժշկի պաշտոնը: Մի փոքր կպատմե՞ք դրա մասին:

-Կասեմ, որ Աստված իմ հանդեպ շատ բարեհաճ է եղել: Մեր կենտրոնը նախկինում կրում էր «Քանկոր» անվանումը, որը հիմնադրվել է Հայաստանի ինտերվենցիոնալ սրտաբանության առաջատար, սրտաբանների ասոցիացիայի հիմնադիր եւ նախագահ Շահեն Խաչատրյանը: Ութ տարի առաջ, լինելով բավականին երիտասարդ, այստեղ զբաղեցրել եմ ստենտավորման բաժանմունքի վարիչի պաշտոնը, որից հետո զորակոչվել եմ բանակ: Մեկ տարի ծառայելով Արցախի Հանրապետության զինված ուժերում՝ տեղափոխվել եմ Գորիսի ֆրանս-հայկական սիրտ-անոթային կենտրոն, որտեղ 5-6 տարի զբաղեցրել եմ բուժական մասի ղեկավարի պաշտոնը: Չեմ ուզում ինքնագովազդով զբաղվել, սակայն նաեւ չեմ կարող չասել, որ այդ տարիներին կլինիկան դարձավ Հայաստանում լավագույն ինվազիվ սրտաբանության կենտրոններից մեկը, որտեղ երկար տարիներ Երեւանից, ինչպես նաեւ արտերկրից ունեցել ենք պացիենտներ, իսկ արդյունքները գոհացուցիչ էին: Ես այդ ժամանակ զգացի, որ այդ կլինիկայում հասել եմ մի մակարդակի, որ արդեն անիմաստ էր շարունակել այնտեղ աշխատել: Պիկը ապրել էի, հասել առավելագույնին: Չպետք է մոռանալ, որ ցանկացած առաջընթաց նաեւ ֆինանսական լուրջ ներդրում է պահանջում: Մի խոսքով՝ եղավ առաջարկը, եւ ես գտա, որ այստեղ անելիքների, սրտաբանների հետ համատեղ աշխատանքներ տանելու, զանազան կոնֆերանսների, միջոցառումների մասնակցելու, մասնագիտական առաջընթաց ապրելու հնարավորություն ունեմ, առանց որի ինձ չեմ էլ պատկերացնում: Բայց իրականում անչափ դժվար էր բաժանվել մի կոլեկտիվից, որտեղ ունեի իմ բավականին մեծ ներդրումը, ուր ձեւավորվել էին շատ մտերիմ հարաբերություններ: Ամեն դեպքում ընտրեցի իմ կյանքում այս շատ լուրջ, շրջադարձային փոփոխությունը՝ ստանձնելով գլխավոր բժշկի պաշտոնը: Եթե Գորիսի կլինիկայում կոլեկտիվը բաղկացած էր 30-40 հոգուց, ապա այստեղ աշխատում է 120-130 հոգի, ընդ որում, բազմապրոֆիլ հիվանդանոց է, եւ, բացի մասնագիտական ունակություններից, պահանջվում է նաեւ ղեկավարելու ձիրք: Ու, փառք Աստծո, մեկ տարվա ընթացքում արձանագրվել են բավականին մեծ հաջողություններ, թիմային աշխատանքի շնորհիվ մեր պացիենտների թիվը քառապատկվել է:

-Ո՞ւմ եք համարում Ձեր ուսուցիչը:

-Միանշանակ՝ Շահեն Խաչատրյանին, որն իր մեծ ներդրումն ունի իմ մասնագիտական կայացման գործում, նա մշտապես մեր կողքին է, մեծ ավանդ ունի մեր սրտաբանության մեջ: Կնշեմ նաեւ երկար ու բեղմնավոր մասնագիտական ճանապարհ անցած սրտային վիրաբույժ Ավետիս Ահարոնյանին: Ես առաջնահերթ շնորհակալ եմ Աստծուց եւ այն մարդկանցից, ովքեր իմ առջեւ զարգանալու, առաջընթացի դռներ են բացել: Մենք դիմում ենք բժշկական ուսումնական հաստատություններ ու պատրաստ ենք անվճար հիմունքներով երիտասարդներին փոխանցել մեր գիտելիքները: Եթե մարդ սովորելու, կատարելագործվելու մեծ ձգտում ունի, պարտադիր չէ դրա համար արտերկիր հասնի, քանի որ այսօր Հայաստանում կան բավականին լուրջ կենտրոններ եւ լավագույն բժիշկներ, ովքեր պատրաստակամ են երիտասարդ կադրերին փոխանցել իրենց փորձը, ապա նրանց հանձնել մեր ապագա բժշկությունը: Երիտասարդները պետք է շատ կարդան, միշտ ձգտեն սովորել, մի կողմ դնեն մեծամտությունը, ինչի պատճառը երբեմն ինտերնետ պորտալն է, որը ողողված է տարատեսակ տեղեկատվությամբ: Ու լավ կլինի, որ նրանք նախ մտածեն լավ մասնագետ դառնալու, այլ ոչ թե գումարի մասին: Մենք այս 10 ամսվա ընթացքում արժանացանք մի քանի մրցանակների, իսկ ես միակ մասնագետն եմ, որ անցել եմ վերապատրաստում եւ ստացել լիցենզիա, որն իրավունք է տալիս տեղադրել լուծվող ստենտը:

-Ասոցիացիաներն ի՞նչ են տալիս բժիշկներին:

-Ասոցիացիաները, որտեղ համախմբված են տարբեր կլինիկաների բժիշկներ, տալիս են փորձի փոխանակում եւ, ինչ-որ տեղ, պաշտպանվածություն, քանի որ ասոցիացիան ունի իր կանոնակարգը եւ ցուցումները, գիտական մակարդակով մոտեցումները: Հասարակությունն այսօր մի տեսակ ավելի պահանջատեր է դարձել: Մենք մեր ուսուցիչների նկատմամբ պատկառանք ունեինք եւ ունենք, բայց այսօր, կարծես թե, ամեն մեկը կարող է անել այն, ինչ ուզում է՝ կարծելով, թե դա է ճիշտը: Աստվածավախություն կար, բժիշկների հանդեպ՝ մեծ հարգանք, իսկ տարիների ընթացքում այդ ամենը վերացել է, եւ ամեն մեկն այսօր իրեն իրավունք է վերապահում քննարկել եւ քննադատել բժշկին՝ չխորանալով խնդրի մեջ: Ես կարծում եմ՝ բժշկին պետք է բժիշկը քննադատի, որակում տա: Այս ամենը ցավալի է, եւ ես կցանկանամ, որպեսզի վերադառնանք մեր ակունքներին, մեր քրիստոնյա երկրին, հոգեւոր Հայաստանին, հարգենք միմյանց ու պատկառանք տածենք արժանիների նկատմամբ:

-Ի՞նչ կասեք որպես վերջաբան:

-Որպես վերջաբան մեր հասարակությանը կոչ կանեմ ընտրել առողջ ապրելակերպ, չվախենալ որևէ վիրուսի ազդեցությունից, գնահատել մեր ազգային արժեքները, որոնք դարերով սերմանվել են մեր մեջ: Հավատացե՛ք Աստծոն, հարգե՛ք ծնողներին, եղե՛ք համբերատար, զիջող, զինվե՛ք գիտելիքներով:

10 Հնս

Վադիմ Ֆրոլով

Written by

«Ցանկանում եմ, որ գինեկոլոգիայի վիրաբուժությամբ զբաղվեն միմիայն տղամարդիկ»

 Հղիությունը յուրաքանչուր կնոջ կյանքում բովանդակալից ու սպասելիքներով լի շրջան է: Եվ, որպեսզի այդ շրջանը հնարավորինս թեթեւ անցնի, նա պետք է ոչ միայն գտնվի բժիշկների հսկողության ներքո, այլեւ տիրապետի առողջ ու գրագետ կենսակերպի եւ, ինչու ոչ, զույգերի գրագետ սեռական կյանքի վարման անհրաժեշտ գիտելիքի: Ինն ամիս շարունակ կնոջ ներսում ձեւավորվում եւ զարգանում է նոր կյանք, որը դառնալու է ամենահարազատն ու կարեւոր էակը կնոջ կյանքում: Մանկաբարձ-գինեկոլոգի մասնագիտությունը մի կարեւոր առանձնահատկություն ունի, որով տարբերվում է մյուս բժշկական մասնագիտություններից: Կինը շարունակաբար շփվում է գինեկոլոգի հետ ե՛ւ կանխարգելիչ, ե՛ւ բուժման նպատակներով կյանքի տարբեր փուլերում՝ սեռական հասունացման շրջանից մինչեւ ծերություն: Ցանկացած կնոջ համար իր գինեկոլոգն ուղղակի բժիշկ չէ. նա կնոջ օրգանիզմի ու խնդիրների մասին գիտի ավելին, քան անգամ շատ հարազատ մարդիկ:

Մեր զրուցակիցն է «Աստղիկ» բժշկական կենտրոնի ծննդաբերական բաժանմունքի ղեկավար, մանկաբարձ-գինեկոլոգ, ԵՊԲՀ դասախոս, բժշկական գիտությունների թեկնածու Վադիմ Ֆրոլովը, ում մասնագիտական ճանապարհն արդեն տասնամյակների պատմություն ունի: Երկար տարիների աշխատանքային փորձ ունեցող բժշկի պրակտիկայում քիչ չեն նաեւ դեպքերը, որ ծննդաբերել են կանայք, ովքեր իր օգնությամբ են լույս աշխարհ եկել:

- Պարո՛ն Ֆրոլով, ընտրել եք շատ ռիսկային եւ պատասխանատու աշխատանք, մինչ օրս ի՞նչ ճանապարհ եք անցել:

-Բժշկական ինստիտուտն ավարտելուց հետո երկու տարի աշխատել եմ շրջանում, ապա, Մոսկվայում ասպիրանտուրան ավարտելով, վերադարձել Հայաստան, աշխատել «Բեգլարյան» բուժկենտրոնում, այնուհետեւ՝ «Մոր եւ մանկան առողջության պահպանման գիտահետազոտական կենտրոնում»: Դրանից հետո տեղափոխվել եմ «Աստղիկ» բժշկական կենտրոն, ուր մինչ օրս զբաղեցնում եմ ծննդաբերական բաժանմունքի ղեկավարի պաշտոնը:

-Բժիշկ, ինչո՞ւ ընտրեցիք հենց մանկաբարձ-գինեկոլոգի մասնագիտությունը:

-Մանկաբարձ-գինեկոլոգի մասնագիտությունը բժշկության մեջ միակ մասնագիտությունն է, որի դեպքում գործ ունես ոչ միայն հիվանդների, այլեւ մարդկային երկու կյանքի հետ: Պացիենտը գալիս է ոչ թե հիվանդության ցավի, այլ ուրախության զգացումով: Ես մեծ առաքելություն եմ համարում բժիշկներիս կատարած աշխատանքը, որն ի վերուստ է տրվում, եւ մենք պետք է լինենք համբերատար, գործի նվիրյալ ու գիտակ:

- Ո՞ւմ եք համարում Ձեր ուսուցիչը:

-Ուսուցիչներս բավականին շատ են, կցանկանայի նշել Գագիկ Արտաշեսի Բեգլարյանին, Բագրատ Կարենի Ակունցին, Մոսկվայում նույնպես այդ առումով բախտս բերել է: Կյանքում շփվել եմ այնպիսի մարդկանց հետ, որոնցից ամեն մեկն ունի իր ներդրումն իմ կայացման գործում:

-Ընդունված ավանդույթ է, որ երեխաներն ընտրում են իրենց ծնողների ուղին: Ձեր դեպքում այդպե՞ս է:

-Ավագ երեխաս չցանկացավ դառնալ բժիշկ, իսկ փոքրս դարձավ՝ ընտրելով կնոջս նեղ մանսագիտացումը՝ ակնաբուժությունը:

-Անպտուղությունն ի՞նչ վիճակում է գտնվում այսօր մեր երկրում:

-Ես կասեի՝ սոսկալի վիճակում է գտնվում: Ինձ թույլ կտամ եւ կասեմ, որ մեր երիտասարդությունը, ցավոք սրտի, անգրագետ է, քանի որ այսօր բավականին մեծ թիվ են կազմում սեռավարակները: Իսկ բժշկին դիմում են արդեն այն վիճակում, երբ, կոպիտ ասած, արդեն ուշ է լինում: Պետք է աշխատանքներ տարվեն կանխարգելելու ուղղությամբ, դասընթացներ կազմակերպվեն: Ոչ մեկին չես կարող արգելել զբաղվել սեռական կյանքով, բայց մարդիկ պետք է ապահով եւ պաշտպանված լինելու համար լինեն տեղեկացված, պատասխանատու: Եվ հենց մեծամասամբ սեռավարակը կարող է անպտղության պատճառ դառնալ, քանի որ այն առաջացնում է բորբոքային պրոցեսներ, խնդիր՝ արգանդի փողերի հետ: Իսկ տղամարդու մոտ կարող է սերմի հետ կապված խնդիր առաջանալ: Օրինակ, երբ փողերը ենթարկվում են պաթոլոգիկ փոփոխությունների, արդեն ստիպված ենք լինում դիմել կա՛մ վիրահատական միջամտության, կա՛մ արհեստական բեղմնավորման:

- Ո՞ր տարիքային շեմը կարող ենք համարել արդեն անպտղություն:

-Եթե զույգի՝ կանոնավոր սեռական կյանք վարելուց հետո հղիություն չի նկատվում, դա արդեն կարող ենք համարել անպտղություն: Մեզ մոտ 53 տարեկան կինը արհեստական բեղմնավորմամբ երեխա լույս աշխարհ բերեց: Իսկ ֆիզիոլոգիայի նկատմամբ ամենաօպտիմալ տարիքը մինչեւ 35 տարեկանն է:

-Այսօր ինտերնետ պորտալի տեղեկատվությունը հասանելի է բոլորին, եւ մեկ կոճակի օգնությամբ հնարավոր է շատ բան իմանալ ցանկացած բանի մասին: Մարդիկ արդեն սկսել են իրենք իրենց ախտորոշել: Ի՞նչ կասեք այդ առումով:

-Իհարկե պարզից էլ պարզ է, որ դա սխալ է, եւ միայն բժիշկը կարող է մի քանի հետազոտությունների արդյունքում գտնել ճիշտ ճանապարհը անպտղության դեմ՝ պարզելով չբերության պատճառը: Ճիշտ ախտորոշման համար կարող են պահանջվել ամիսներ: Իսկ ինքնաբուժությունը կարող է ավելի բարդացնել վիճակը:

-Ի՞նչ կասեք Ձեր բնագավառի երիտասարդ կադրերի մասին, մեր բժշկությունը ապահո՞վ ձեռքերում է:

-Այդ հարցին միանշանակ պատասխան չեմ կարող տալ, միայն կասեմ, որ, ցավոք, 90 տոկոսի դեպքում կանայք են դառնում մանկաբարձ-գինեկոլոգ: Բավականին դժվար մասնագիտություն եմ համարում մեր մասնագիտությունը եւ ցանկանում եմ, որ գինեկոլոգիայի վիրաբուժությամբ զբաղվեն միմիայն տղամարդիկ:

-Կհիշե՞ք Ձեր առաջին պացիենտին կամ վիրահատությունը:

-Պացիենտին չեմ հիշում, բայց լավ հիշում եմ կատարածս առաջին վիրահատությունը: Երջանիկ եւ գոհ էի, որ ամեն ինչ բարեհաջող ավարտ ունեցավ թե՛ ծննդկանի, թե՛ պտղի համար:

-Ի՞նչ անոմալիաներ են հիմնականում հանդիպում նորածինների մոտ:

-Անոմալիաները կարող են հիմնականում առաջանալ կրկին սեռավարակներից: Անոմալիաները պտղի մոտ հայտնաբերվում են ուլտրաձայնային հետազոտության ժամանակ, որը պարտադիր կատարվում է մեր հետազոտությունների շրջանակներում: Եթե հայտնաբերվում է կյանքի համար անհամատեղելի իրավիճակ, ապա իրականցվում է պտղի ընդհատում: Իսկ նման դեպքերը, կարող եմ ասել, մեր պրակտիկայում գրեթե ամեն շաբաթը մեկ հանդիպում են: Եթե դաշտանը կա, դա վկայում է, որ օվուլացիան (ձվազատումը) պահպանվում է:

-Խնդրում եմ խոսեք կեսարյան հատման մասին:

-Կցանկանայի մեր հայ կանանց ասել, որ կեսարյան հատումը կնոջ ցանկությամբ պետք չէ անել, քանի որ այն նույնպես համարվում է վիրահատական միջամտություն: Մինչդեռ, կարծես թե, այսօր մեր հայ կանանց մոտ մի տեսակ մոդայիկ է դարձել կեսարյան հատումը, սակայն չպետք է մոռանալ, որ այն անպայման պետք է իրականացվի բժշկի խիստ ցուցումներով:

-Արտարգանդային հղիությունը ի՞նչ պայմաններում է զարգանում:

-Դա հիմնականում արգանդափողերի պաթոլոգիայից է լինում, առաջանում է ինֆեկցիոն պրոցեսների արդյունքում: Կան ինֆեկցիաներ, որոնք առաջացնում են կպումային պրոցեսներ: Ի գիտություն մեր հայ տղամարդկանց ասեմ, որ երեխայի սեռը միմիայն տղամարդուց է որոշվում, ուստի  տղա կամ աղջիկ լինելը թող երբեք, այսպես ասած, չգցեն կանանց վրա:

-Որպես վերջաբան ի՞նչ կասեք հայ կանանց:

-Թող ամեն ինչ ձեր կյանքում լինի կանոնավոր. թե՛ երջանկությունը, թե՛ դաշտանային ցիկլը: Մեր կանանց մաղթում եմ, որ իրենք իրենց շատ հարգեն, իրենց ընդունեն այնպիսին, ինչպիսին կան, գնահատված լինեն իրենց շրջապատողների եւ սիրված՝ տղամարդու կողմից: Ու չխուսափեն գինեկոլոգի մոտ այցերից ոչ միայն բարդացված դեպքերում, այլեւ կանխարգելիչ ստուգումներ անցնելու համար:

Ինձ միշտ հետաքրքրել են դժվար, չտրորված ճանապարհները

Մարդու աչքերի գեղեցկությունը գնահատվել է բոլոր ժամանակներում, դրանց մասին լեգենդներ են հյուսվել, բանաստեղծություններ հորինվել: Մենք աչքերով, հայացքով գնահատում ենք մարդկանց, զգում նրանց վերաբերմունքը շրջապատող երեւույթների նկատմամբ, միաժամանակ տեղեկատվություն հաղորդում մեր մասին:

Աչքերով հնարավոր է ճանաչել ու զգալ մարդու խառնվածքն ու մտադրությունները: Դրանք կարող են վկայել նաեւ հիվանդությունների հանդեպ հակվածության մասին, նույնիսկ հնարավորություն տալ ախտորոշել արդեն զարգացող հիվանդությունը:

Շրջապատող աշխարհի մասին տեղեկատվության 80 տոկոսը ստանում ենք տեսողական զգայարանի միջոցով: Պարզվել է, որ լույսն օրգանիզմում սերոտոնինի արտադրությունը խթանող հատկություն ունի, որին երբեմն համարում են տրամադրության հորմոն: Ահա եւս մեկ պատճառ, թե ինչու է մարդու տրամադրությունը փչանում, երբ տեսողությունը վատանում է: Ի դեպ, դրա համար էլ ամպամած եղանակին մենք հաճախ ենք տխրում: Տեղին է բուժաշխատողների ենթադրությունը, որ մեր աչքերից, ավելի ստույգ, տեսողությունից է կախված մեր տրամադրությունը: Այդ զարմանալի օրգանի շատ գաղտնիքներ են բացահայտված, բայց ոչ բոլորը:Հավանաբար աչքի անհատակ խորքերում կգտնվեն էլի գաղտնիքներ, որոնք հետաքրքրում են գիտնականներին եւ բոլորին:

http://bestgroup.am/  կայքի զրուցակիցն է Ս.Վ. Մալայանի անվան ակնաբուժական կենտրոնի Օկուլոպլաստիկայի եւ նեյրոօֆտալմոլոգիայի բաժանմունքի ակնաբույժ Արմինե Սարգսյանը:

-Բժշկուհի, ընտրել եք շատ ռիսկային եւ պատասխանատու աշխատանք, Ձեր ընտանիքում կա՞ն բժիշկներ, ստեղծվե՞լ են արդյոք նախապայմաններ բժշկի մասնագիտության ընտրության համար:

-Ես միակ բժիշկն եմ մեր գերդաստանում, եւ ընդհանրապես ինձ միշտ հետաքրքրել են դժվար, չտրորված ճանապարհները: Պետք է միշտ լսել սրտի թելադրանքը եւ դրանով առաջնորդվել թե՛ ցանկացած բնագավառում, թե՛ կյանքում, ու, եթե սիրտդ քեզ հուշում է, որ սխալ տեղում ես գտնվում, ապա միանշանակ պետք է այդ գործը թողնել: Պետք է սիրես քո աշխատանքը: Մասնակցել եմ բազմաթիվ կոնֆերանսների, որոնք կազմակերպվել են մեր մասնագիտական ասոցիացիաների կողմից, որտեղ ներկայացվում են մեր պրակտիկայում շատ հազվադեպ հանդիպած  պացիենտների մոտ ախտորոշված եւ բուժված դեպքերը:

Բավականին հաճախ հանդիպում ենք էնդոկրին համակարգի խաթարման սիմպտոմների,  այսինքն՝ վահանաձեւ գեղձի ախտահարման, որը ստեղծում է էսթետիկ անհարմարավետություններ. ակնագնդի դիրքն է փոխվում, աչքերը առաջ են գալիս, որն առաջացնում է երկտեսության  զգացողություն: Այդ դեպքում հաճախ լինում է խիստ արտահայտված չոր աչքի սինդրոմը ու նաեւ տեսանյարդի վնասում, ինչի պատճառով, ցավոք, պացիենտը կարող է կորցնել տեսողությունը: Շատ կարեւոր եւ մեծ է այս հարցում էնդոկրինոլոգի դերը: Մենք աշխատելով միասին՝ կարողանում ենք օգնել մեր պացիենտներին պահպանել տեսողությունը եւ ստանալ տեսանելի դրական փոփոխություններ:

-Բժշկուհի, ո՞ւմ կարող եք համարել Ձեր ուսուցիչը:

-Ճիշտն ասած, կյանքում շատ ուսուցիչներ եմ ունեցել, որոնց կցանկանայի նմանվել առաջնահերթ որպես մարդ, հետո՝ լավ մասնագետ: Սակայն հենց օֆտալմոլոգիայի ընտրությունը կապված էր շատ լավ մարդու եւ հիանալի մասնագետի՝ Ս.Վ. Մալայանի անվան ակնաբուժական կենտրոնի վնասվածքաբանական բաժանմունքի բաժնի վարիչ Արմեն Հրաչիկի Վարդանյանի հետ: Հետեւելով նրա աշխատանքին՝ դեռեւս բժշկական համալսարանի երրորդ կուրսում ես որոշեցի անդամակցել աչքի հիվանդությունների բոլոր հնարավոր խմբակներին, եւ ճանապարհն արդեն ընտրված էր: Ինձ վրա չափազանց մեծ տպավորություն էր թողել պացիենտի վիճակը կատարակտայի հեռացման վիրահատությունից հետո, երբ բառացիորեն մեկ ժամ անց նա գոռում էր, որ տեսնում է աշխարհն իր ամբողջական գեղեցկությամբ: Ինձ համար շատ կարեւոր է, որ բժիշկն ունենա մարդկային լավագույն հատկանիշներ, առաջնահերթ լինի լավ հոգեբան, բժշկի պրոֆեսիոնալիզմի հետ միասին պետք է գերակա դերում լինի մարդկային շփման մակարդակը:

-Ի՞նչ կասեք դիմելիության կուլտուրայի մասին:

-Եթե նախկինում աչքերի ուռուցքները  քիչ էին հանդիպում, ապա այսօր դրանց թիվը բավականին շատացել է, բայց դրա պատճառը նաեւ, կարծում եմ, հիվանդների լավ տեղեկացված լինելն է, երբ գալիս են ճիշտ հասցեով, եւ այդ դեպքում վաղ ախտորոշումը տալիս է բազմաթիվ առավելություններ: Երբեմն, ցավոք, պացիենտները  դիմում են շատ բարդացված փուլում, հիվանդությունները հասցնում են այն աստիճանի բարդության, որ չենք կարողանում օգնել այն ծավալով, որով կցանկանայինք: Պետք է դիմել ժամանակին: Պոլիկլինիկաներում աշխատող բժիշկների դերը շատ մեծ է, նրանք էլ դա պետք է լավ գիտակցեն: Իսկ երբ տեսնում են, որ իրենք չեն կարող ոչնչով օգնել, նշանակված բուժումից հետո ոչ մի դրական դինամիկա չկա, պետք է անմիջապես հիվանդին ուղղորդեն մեզ մոտ: Ուզում եմ նշել, որ  2019թ. նոյեմբերին նոր օրենք է դուրս եկել, ըստ որի, չարորակ ուռուցքների դեպքում պետությունը հատուցում է կատարում եւ ամբողջությամբ իր վրա է վերցնում ծախսերը: Մեր բաժանմունքում տեսողական օրգանի պլաստիկայի եւ նեյրոօֆտալմոլոգիայի բաժնի վարիչ Արմինե Ֆիրդուսի Ղարաքեշիշյանի գլխավորությամբ ամեն օր կատարվում են կոնսուլտացիաներ։

Ախտորոշվում եւ ընտրվում է ճիշտ բուժման տեսակը հետեւյալ հիվանդությունների ժամանակ՝

*Արցունքատար ուղիների հիվանդություններ

*Կոպերի եւ աչքի հավելյալ ապարատի բնածին եւ ձեռքբերովի խնդիրներ

*Կոպերի եւ ակնակապիճի բարորակ եւ չարորակ նորագոյացություններ

*Տեսանյարդի վնասումը տարբեր հիվանդությունների ժամանակ

*Էնդոկրին հիվանդություններ

*Նեյրոգեն հիվանդություններ (բլեֆարոսպազմ, տարբեր տեսակի տիկերի հեմիֆացիալ սպազմ եւ այլն)

*Էսթետիկ բժշկություն:

-Բժշկուհի, խոսենք բլեֆարոսպազմի մասին: Ի՞նչ է այն իրենից ներկայացնում: 

-Ասեմ, որ բլեֆարոսպազմը կոպերի եւ հոնքերի ոչ կառավարվող  կծկումներ են,որը բավական տհաճ խնդիր է, որին կարող է բախվել յուրաքանչյուրը: Հիմնականում դա երկկողմանի պրոցես է: Իրավիճակ, որ մարդկանց մոտ կարող է անդառնալի հետեւանքներ առաջացնել, օրինակ, փողոցը անցնելիս: Հիմնական պատճառն անհայտ է, բայց հավանական պատճառներից մեծագույնը սթրեսն է: Նման կծկումներ կարող են առաջանալ նաեւ այն դեպքում, երբ մարդը երկար ժամանակ փորձում է աշխատել առանց ակնոցի, ու նաեւ վառ լույսի դեպքում, երբ անհրաժեշտ է օգտագործել արեւային ակնոց: Զարմանալի չէ, որ ալկոհոլային ըմպելիքներն ու կոֆեինը նույնպես կարող են դառնալ բլեֆարոսպազմի առաջացման պատճառ, քանի որ ե՛ւ ալկոհոլը, ե՛ւ սուրճը նեյրոններն ակտիվացնող հզոր միջոց են, որոնք նպաստում են նյարդերի գերլարվածությանը: Սա է պատճառը, որ նման ըմպելիքները հանգեցնում են կոպի մկանների սպազմների առաջացման: Բլեֆարոսպազմը կարող է պայմանավորված լինել նաեւ աչքի չորությամբ կամ հոգնածությամբ, որի դեպքում կոպը սկսում է ավելի ակտիվ կերպով աշխատել, որպեսզի հավասարաչափ տարածի արցունքը: Աչքի չորությունը բավական տարածված խնդիր է եւ կարող է պայմանավորված լինել համակարգչի առջեւ երկար ժամանակ անցկացնելով կամ բջջային հեռախոսի էկրանին երկար նայելով: Սա կարող է լինել նաեւ որեւէ դեղամիջոցի հետեւանքով առաջացած կողմնակի բարդություն կամ վկայել նեյրոնների հետ կապված խնդիրների մասին, ինչը շատ վտանգավոր է:                                                       

Բլեֆարոսպազմը, որպես կանոն, համարվում է սթրեսի մասին վկայող ախտանշան, ուստի դրանից ազատվելու համար անհրաժեշտ է առաջին հերթին սովորել խուսափել սթրեսից կամ մեղմել այն: Բացի այդ, խորհուրդ է տրվում կարգավորել քունր, խուսափել կոֆեինի չարաշահումից եւ թույլ չտալ, որ աչքը չորանա: Եթե աշխատանքի բերումով մարդը ստիպված է լինում բավական երկար ժամանակ անցկացնել համակարգչի առջեւ, ապա նա պետք է անպայման արհեստական արցունք կամ աչքերի խոնավությունը պահպանող մեկ այլ միջոց օգտագործի: Պետք է նշեմ, որ, եթե սպազմների հաճախականությունը շատանում է, կարող է առաջանալ ֆունկցիոնալ կուրություն: Լավագույն բուժման եղանակը, որը պացիենտին տալիս է հանգստություն ու ազատում է սպազմներից մոտ չորս ամիս, իսկ, որոշ դեպքերում, ավելի երկար ժամանակ, Բոտուլոտոքսինի ներարկումն է: Նյութի չափաբաժինը որոշվում է ըստ բլեֆարոսպազմի ծանրության աստիճանի: Մեր բաժանմունքում օգտագործվում են միայն առաջատար պրեպարատները, որոնք անցել են բազմաթիվ հետազոտություններ նման հիվանդությունների ժամանակ:

-Որտե՞ղ եք գտնում Ձեր հանգիստը օրվա գերլարված աշխատանքից հետո:

-Օրվա գերլարված աշխատանքից հետո ես իմ հանգիստը գտնում եմ ընտանիքում, ինչպես նաեւ ընկերներիս եւ բարեկամներիս հետ: Կարծում եմ՝ ամեն ինչի մեջ պետք է միշտ գտնել լավագույնը, պետք է գիտակցել, թե ինչ խոսքեր ես արտաբերում, ինչ պահվածքով ես դիմացինին գրավում

-Ի՞նչ կասեք որպես վերջաբան:

-Երբ մեկ տարեկան եմ եղել, տեղափոխվել ենք Ռուսաստան, մեծացել, սովորել եմ Մոսկվայում ու երբեւէ չեմ էլ մտածել, որ  Հայաստան կվերադառնամ: Օրդինատուրայում ուսանելու տարիներին այնպես ստացվեց, որ ընտանիքիս հետ վերադարձա Հայաստան, ինչը սկզբնական շրջանում շատ ծանր տարա: Բայց հետո հասկացա, որ ամեն ինչ դեպի լավն է գնում, ամեն օր նոր բաներ եմ սովորում, ավելի մոտիկից ծանոթացա իմ հայրենիքի հետ: Եվ հիմա, ուր էլ գնամ, հասկանում եմ, որ կարոտում եմ իմ երկիրը: Շնորհակալ եմ այն մարդկանց, ովքեր իմ վերադարձին կողքիս էին եւ կան, շնորհակալ եմ ճակատագրից, որ ինձ շրջապատել են կարեկից մարդիկ: 

Ցանկացած բժիշկ պետք է նաեւ լավ հոգեբան լինի

Ինչքան էլ ժամանակակից տեխնոլոգիաները հեշտացնեն ու սրընթաց դարձնեն մեր կյանքը, մարդկությունն իր ամբողջ զարգացման ընթացքում ունի անհերքելի ժառանգություն, որն անցել է հազարամյակների քննությունը եւ մեզ է հասել արդեն թրծված վիճակում` դառնալով ամուր հիմք նորի ու ավելի կատարյալի համար:Այդ ժառանգության մի մասն է կազմում արեւելյան բժշկությունը, որի նկատմամբ հետաքրքրությունը ոչ միայն չի նվազում, այլ օրեցօր թարմանում է՝ համալրվելով ժամանակակից մոտեցումներով ու լուծումներով: Ժամանակակից բժշկության շատ մեթոդներ գնում են հնի եւ նորի ռացիոնալ ինտեգրացիայի ճանապարհով, որը հատկապես քրոնիկական հիվանդությունների կանխարգելման ու բուժման միակ արդյունավետ տարբերակն է:Ինտեգրատիվ բժշկությունը առողջապահության ստանդարտ է, որը կենտրոնանում է անհատի վրա եւ ուղղված է ամբողջ անձի` մտքի, մարմնի, հոգու եւ բնապահպանական ազդեցությունների, որոնք ազդում են մարդու առողջության վրա:

http://bestgroup.am/  կայքի զրուցակիցն է «Էլիտ Մեդ» բժշկական կենտրոնի բժիշկ-ռեֆլեքսոթերապեւտ Հայկուհի Հովհաննիսյանը:

-Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում ռեֆլեքսոթերապիան:

- Ռեֆլեքսոթերապիան արեւելյան բժշկության հնագույն մեթոդներից է, որի հիմքում ընկած է մարդու մարմնի կառուցվածքի, տեղային նյարդային կենտրոնների տեղաբաշխման իմացությունը, կենսաբանական ակտիվ կետերի ու զոնաների միջոցով բուժումն ու վերականգնումը: Ռեֆլեքսոթերապիա եզրույթը համեմատաբար նոր է, ավելի տարածված է ասեղնաբուժություն եզրույթը, որը կենսաբանական ակտիվ կետերի խթանումն է հատուկ ասեղների միջոցով:Սակայն կենսաբանական ակտիվ կետերի եւ զոնաների վրա աշխատանքը չի սահմանափակվում միայն ասեղներով, դրանք նաեւ տաքացնում են՝ թերմոպունկտուրա, կենսաբանական ակտիվ կետերը խթանում են էլեկտրական, մագնիսական, լազերային ճառագայթներով՝ էլեկտրոպունկտուրա, մագնիտոպունկտուրա, լազերոպունկտուրա, կենսաբանական ակտիվ կետերի մեջ կատարվում է տարբեր նյութերի ներարկումներ՝ ֆարմակոպունկտուրա, բիոպունկտուրա, պլազմոպունկտուրա:Ռեֆլեքսոթերապիայի արդյունավետությունը հաստատվել է մի շարք կլինիկական փորձարկումների միջոցով: Մեթոդիկան ճանաչված է գիտական միջավայրում եւ ակտիվորեն օգտագործվում է առաջատար համաշխարհային կլինիկաներում:Տվյալ ոլորտում աշխատող շատ մասնագետներ ունեն ոչ միայն մասնագիտական կրթություն, այլեւ աշխատանքի հսկայական փորձ: Նրանք մշտապես մասնակցում են դասընթացների, բարձրացնում իրենց որակավորումը, կատարելագործվում: Դրա շնորհիվ ռեֆլեքսոթերապիան տալիս է առավելագույն բուժական եւ առողջարարական արդյունք:

-Ո՞ր դեպքերում է նշանակվում ռեֆլեքսոթերապիա:

-Ռեֆլեքսոթերապեւտին արժե դիմել, եթե Ձեզ անհանգստացնում են հաճախակի գլխացավերը, մկանային ցավերը, ջղակծկումները՝ սպազմեր, խնդիրներ կան սիրտ-անոթային համակարգի աշխատանքում, այդ թվում՝ առիթմիա, կրծքահեղձուկ՝ ստենոկարդիա եւ ճնշման տատանումներ, եթե ոչ այնքան լավ է գործում աղեստամոքսային ուղին. հաստ աղիքի բորբոքում՝ կոլիտներ, ստամոքսաբորբ՝ գաստրիտներ, հաճախակի փորկապությունները նույնպես կարգավորվում են, եթե անհանգստացնում են ցավերը մեջքի եւ հոդերի շրջանում. ռեֆլեքսոթերապիան օստեոխոնդրոզի ժամանակ ամենաարդյունավետ մեթոդներից է եւ օգնում է շատ արագ վերականգնվել, եթե առկա են գինեկոլոգիական հիվանդություններ, չբերություն:Ռեֆլեքսոթերապիան շատ արդյունավետ է նաեւ որպես վերականգնողական մեթոդ տրավմաներից, վիրահատություններից հետո: Ասեղնաբուժությունը բուժման մեթոդների մեջ ամենահներից մեկն է, այն 5000 տարվա պատմություն ունի չինական բժշկության մեջ, որը տարբեր երկրներ իրենց են վերագրում: Ամեն դեպքում, դա արեւելյան բժշկություն է, բայց աշխարհում ընդունված է համարել չինական բժշկություն:Այնտեղ առողջությունը եղել է առաջնային եւ գերակա խնդիր, նրանք ունեցել են շատ արդիական տեսակետ, ըստ որի, եթե մարդ կարողանում է կառավարել իր մարմինը, կարող է կառավարել ընտանիք, եթե մարդ կարողանում է կառավարել իր ընտանիքը, ապա կարող է կառավարել համայնք, համայնք կառավարող մարդը կարող է կառավարել նաեւ իր երկիրը: Այսինքն, երկիր կառավարող մարդը պետք է լինի առողջ: Դարերի ընթացքում շատ բժշկական մեթոդներ կորել են, բայց ասեղնաբուժությունը եկել-հասել է մեր օրեր եւ թարմացվում է ժամանակակից բժշկության մեջ եղած նորություններով ու առավելություններով: Եթե հնում դնում էին ասեղ եւ այրում, ապա այսօր ժամանակակից ռեֆլեքսոթերապայի մեթոդների մեծ շրջանակ կա:Մի խոսքով, ռեֆլեքսոթերապիան բավականին լուրջ մեթոդ է, բայց այն պետք է կիրառվի ճիշտ եւ գրագետ:

-Բժշկուհի, կարողանո՞ւմ եք աշխատանքը համատեղել վերապատրաստումների հետ:

-Վերապատրաստումների մասնակցելը մեր մասնագիտական զարգացման կարեւոր նախապայմանն է, քանի որ օրեցօր նորություններ են լինում բժշկության մեջ, եւ պետք է դրանց համընթաց քայլել: Հիմա փորձի փոխանակության եւ շփման շրջանակը մեծ է, քան նախկինում էր. կան շատ հետաքրքիր ուղղություններ մեր մասնագիտության մեջ, եւ, այդքան հին լինելով հանդերձ, այդ մեթոդը բավականին ճկուն է, ու, եթե մասնագետը ցանկանում է առաջ շարժվել, չդոփել տեղում, մեծ հնարավորութուններ եւ դաշտ կա նրա համար:

-Բոլորն էլ ունեն իրենց ուսուցիչը, ո՞ւմ եք համարում Ձեր ուսուցիչը:

-Ունեցել եմ շատ ուսուցիչներ, եւ նրանցից ամեն մեկը իրենը տվել է ինձ, որպեսզի կայանամ իմ բնագավառում, ու ես շատ շնորհակալ եմ բոլորին՝ սկսած իմ առաջին մասնագիտության՝ սրտաբանության մասնագետներից: Ուրախ եմ, որ անցել եմ շատ լավ դպրոց, որի շնորհիվ իմ գիտելիքների բազան բավականին հարուստ է:

-Ի՞նչ են տալիս մասնագիտական ասոցիացիաները բժիշկներին:

-Մենք ունենք ասոցիացիա, որտեղ ներգրավված է վաթսունից ավելի լիցենզավորված մասնագետ, ունենք ակտիվ ռեֆլեքսոթերապեւտների խումբ, հավաքվում ենք, փորձի փոխանակություն է իրականացվում: Ասոցիացիայի ղեկավար Մկրտիչ Նորայրի Ավագյանի հովանու ներքո մասնագետներ են հրավիրվում արտերկրից, բավականին ակտիվ գործունեություն է ծավալվում:

-Ձեր արմատներում կա՞ն բժիշկներ:

-18-րդ դարից սկսած՝ իմ արմատներում եղել են բժիշկներ:Իմ հոր պապը՝ Կարապետ Աղեկյանը, Շիրակի դաշտավայրում շատ հայտնի բժիշկ է եղել, սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի ռազմաբժշկական ակադեմիայում, պրակտիկան շարունակել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում:Բայց այնքան հայրենասեր է եղել, որ վերադարձել է հայրենիք, ամուսնացել այստեղ, եւ երեխաներն այստեղ են ծնվել:Նրա հնարավորությունները ոչ միայն իր հայրենիքում, այլեւ թուրքերի կողմից են օգտագործվել, սակայն դարձել է թուրքի զոհ: Նախկինում բժիշկները բազմակողմանի զարգացած էին. նա եղել է ե՛ւ վիրաբույժ, ե՛ւ գինեկոլոգ, ե՛ւ թերապեւտ ու Ամերիկայի Միացյալ Նահանգերից բերել է բազմաքանակ գործիքներ, որոնք այստեղ չեն եղել, մարդիկ նույնիսկ չեն էլ տեսել: 1924 թվականին թուրք փաշան հրավիրել է նրան իր կնոջը բուժելու համար (եղել է գինեկոլոգիական խնդիր), գնացել, վիրահատել է, գիշերով վերադառնալիս սահմանի վրա նրա ձիուն սպանել են: Թուրք ուղեկցողը թողել, ետ է գնացել, իսկ ինքն իր գործիքների մեծ պայուսակով մնացել է դաշտի մեջտեղում: Ձմեռ է եղել, դեկտեմբեր ամիսը, ամբողջ գիշեր քայլելով հասել է մոտակա գյուղ եւ որպես բժիշկ հասկացել, որ ոտքերը ցրտահարվել են, ու իր մոտ փտախտ է սկսվում: Երեւի գյուղացիների օգնությամբ ինքն իր ոտքերից մեկը անդամահատել է, որից հետո երկար չի ապրել. մոտ երկու ամիս հետո մահացել է՝ լինելով ընդամենը 42 տարեկան:Մեր Հայկանուշ տատը, որի անունով նաեւ ինձ են կոչել, պատմում էր, որ Երեւանի բժշկական ինստիտուտում իմացել են, որ նման բժիշկ է եղել եւ ժառանգություն է թողել շատ գործիքներ, եկել, բավականին մեծ գումարով դրանք իրենից գնել են: Եվ տատս այդ գումարով կարողացել է միայնակ իր երեք երեխաներին պահել եւ մեծացնել՝ հասցնելով նրանց իրենց նպատակներին:

-Կարո՞ղ եք նշել Ձեր բնավորության կողմերը:

-Ցանկացած բժշկի համար ուժեղ կողմ կարող է լինել համբերատարությունը, որը երբեմն չի հերիքում, բայց տարիների ընթացքում ձեռք ես բերում: Ես կասեի՝ գերհամբերատարությունը: Ցանկացած բժիշկ պետք է նաեւ լավ հոգեբան լինի, կարծում եմ՝ այդ երկու տվյալների առկայության դեպքում բժիշկ դառնալն իմաստ ունի: Եթե մարդը համբերատար չէ, չի կարող լսել իրեն դիմող մարդկանց, նրանից լավ բժիշկ չի ստացվի: Արեւելյան բժիշկները մարդու ֆիզիկական եւ հոգեկան աշխարհը իրարից չեն առաձնացրել: Եթե կարողանաս հանգուցալուծել մարդու հոգեբանական խնդիրը, հասնես այն բանին, որ նա քեզ վստահի, ապա ֆիզիկական ապաքինումը հեշտ կլինի: Իսկ եթե այդ ամենին մոտենում ես զուտ ֆիզիկական տեսանկյունից, ապա արդյունքը թերի է լինում: Ինձ դիմողները հիմնականում նրանք են, ովքեր իմ մասին տեղեկացել են դրական արդյունք ունեցած իմ պացիենտներից: Իրականում պատահական պացիենտներ չեմ ունենում, քանի որ մարդը լավ գիտակցում է, թե ում է դիմում, տվյալ մասնագետն ինչ մեթոդներով է աշխատում: Եթե երկկողմանի վստահություն եւ համբերատարություն չլինի, արդյունք չենք տեսնի: Շատ ժամանակ գալիս են արդեն իրենց «դիագնոզ» դրած, բայց պետք է լսեն, վստահեն բժշկին:

-Ի՞նչ կասեք որպես վերջաբան:

-Ուզում եմ ուրախությամբ նշել, որ հատկապես երիտասարդները դիմում են ինձ ոչ միայն բուժման, այլ նաեւ կանխարգելիչ նպատակով: Ես ցանկանում եմ, որ այդ երեւույթը դառնա զանգվածային, եւ վերանա հայկական այն մենթալիտետը, երբ բժշկին դիմում են դանակը ոսկորին հասնելու դեպքում:Կցանկանայի, որ մեր հասարակությունն ավելի գիտակցորեն մոտենա իր առողջությանը, եւ ընդհանրապես գիտակցականն առաջին տեղում լինի բոլոր բնագավառներում, ու ամեն մարդ ընտրի իր ճանապարհը, տարանջատի իր լավն ու վատը, գնահատի այն ամենը, ինչ Աստծո կողմից շնորհված է իրեն:

«Ես նոր սերնդի հետ շատ մեծ հույսեր եմ կապում»

Հայաստանի առողջապահական համակարգում վերջին տարիներին զգալի առաջընթաց է նկատվում թե՛ նորագույն սարքավորումների ձեռք բերման, թե՛ մասնագետների պատրաստման առումով: Ապացուցված է, որ ռադիոլոգիայի զարգացումը նկատելիորեն նվազեցրել է մարդկային մահացության տոկոսը, քանի որ հիվանդությունը հնարավոր է լինում ախտորոշել վաղ շրջանում: Բժշկագիտության ոլորտում ռադիոլոգիան համարվում է երիտասարդ ուղղություն, բայց ուրախացնում է այն հանգամանքը, որ նորավարտ բժիշկները բավականին արագ են յուրացնում այս մասնագիտությունը: Դա, անշուշտ, պայմանավորված է նաեւ նորագույն համակարգչային տեխնոլոգիաներով: Հետազոտության մեջ շերտագրման սարքը թույլ է տալիս արագ եւ ճշգրիտ, կրճատելով ճառագայթման հնարավորությունը՝ ախտորոշել հիվանդին՝ խուսափելով այլ հետազոտությունների անհրաժեշտությունից, ինչպես նաեւ ժամանակին սկսել բուժման ընթացքը՝ կրճատելով հիվանդի գտնվելը ստացիոնար պայմաններում։ Մասնագետների գնահատմամբ, այն ոչ միայն նպաստում է բուժման մեթոդի ճշգրիտ ընտրությանը, այլեւ երբեմն էլ՝ հիվանդի կյանքը փրկելուն։ Առաջին անգամ գործարկվող այս սարքը հեղափոխել է ախտորոշման եւ բուժման համակարգը, քանի որ հնարավորություն է տալիս հաշված րոպեների ընթացքում կատարել անհրաժեշտ հետազոտությունները կյանքին վտանգ սպառնացող իրավիճակներում։

http://bestgroup.am/  կայքի հարցերին պատասխանում է «Նորք-Մարաշ» բժշկական կենտրոնի բժիշկ-ռադիոլոգ Մարինե Դավթյանը, ում մասնագիտական հոգատար եւ պրոֆեսիոնալ մոտեցումները օգնում են պացիենտին հաղթահարել առողջական խնդիրները:

-Առհասարակ, գործիքային հետազոտության նշանակումը, առաջին հերթին, բխում է հենց հիվանդի շահերից, քանի որ դրանով է պայմանավորված նրա բուժման հետագա ճիշտ ընթացքը: Այլ հարց է  հետազոտության տեսակի ճիշտ ընտրությունը, որը շատ կարեւոր է, քանի որ ամեն մի հետազոտության մեթոդ ունի իր առանձնահատկությունները, եւ  բժշկի խնդիրն է, ելնելով հիվանդի ներկայացրած գանգատներից, նշանակել այնպիսի հետազոտություն, որը առավել շատ ինֆորմացիա կտա տվյալ հիվանդության հայտնաբերման համար: Ոչ մի կոմպետենտ բժիշկ առանց հիմնավոր պատճառների չի նշանակի հետազոտություն, եւ, եթե նշանակվել է, ուրեմն կա դրա անհրաժեշտությունը: «Նորք-Մարաշ» բժշկական կենտրոնն  առողջապահության ազգային ինստիտուտի ու Երեւանի բժշկական համալսարանի սրտաբանություն եւ սրտի վիրաբուժություն մասնագիտությունների հենքն է: Կենտրոնի ստեղծման առաջին իսկ օրվանից աշխատակազմի աշխատանքի հիմնական սկզբունքը թիմային մոտեցումն է:

Կենտրոնը հագեցած է բոլոր անհրաժեշտ դիագնոստիկ սարքավորումներով, այստեղ իրականացվում է բոլոր օրգանների համակարգչային տոմոգրաֆիա, կորոնար անոթների եւ սրտի, այդ թվում՝ սրտի բնածին արատներով պացիենտների համակարգչային շերտագրում (ՀՇ): Իհարկե, իրականացվում են նաեւ մյուս օրգան-համակարգերի հետազոտություններ: Մեր սարքը նորագույններից է, եւ հետազոտությունների հնարավորությունները բավականին մեծ են. մենք կատարում ենք ԿՏ, կորոնարոգրաֆիա, անգիոգրաֆիա:

-Բժշկուհի՛, Ձեր արմատներում բժիշկներ կա՞ն:

-Իմ արմատներում բժիշկներ չկան, եւ ես առաջինն էի, որ բժիշկ դառնալու որոշում կայացրեցի, այնուհետեւ հորեղբորս աղջիկը բժիշկ դարձավ. նա սրտաբան է: Ես գինեկոլոգ դառնալու նպատակ ունեի, բայց մինչ համալսարանն ավարտելն ունեցա երկու երեխա եւ հասկացա, որ երկար աշխատաժամերով աշխատել չեմ կարող: Ու նաեւ սովորելու տարիներին տեսա, թե ինչքան կարեոր նախապայման է ճշգրիտ աշխտորոշումը բուժման համար, եւ վերջին  տարիներին որոշեցի, որ պետք է ընտրեմ աշխտորոշման ուղղությունը որպես նեղ մասնագիտացում: Ընդ որում, գնացի ճառագայթային ախտորոշման օրդինատուրա, որպեսզի դառնամ մամոգրաֆիայի մասնագետ: Մագդա Սահակի Բերբերյանի մոտ մեկ տարի ուսանելուց հետո նա ինձ հարցրեց, թե ինձ բժշկական որ ոլորտում եմ տեսնում: Պատասխանեցի, որ ցանկանում եմ դառնալ մամոգրաֆիայի մասնագետ: Նա ասաց, որ իմ աչքը շատ սուր է, եւ առաջարկեց, որպեսզի ընտրեմ ավելի լայն սպեկտրով ուղղվածություն: Ես լսեցի ռենտգենոլոգների մի քանի սերնդի կրթած հրաշալի մասնագետի, մանկավարժի, հիանալի մարդու խորհուրդը, եւ նա հավերժ որպես լեգենդ կապրի իր ուսանողների, պացիենտների հուշերում: 15 տարի աշխատեցի սոնոգրաֆիստ, որից հետո իմ ընկերներից մեկն առաջարկեց ընտրել ավելի լայն ընդգրկմամբ ճյուղ, եւ ես տեղափոխվեցի Հանրապետական հիվանդանոցի դիագնոստիկայի բաժանմունք: Սկզբնական շրջանում սկսեցի հերթապահություններով, որոնք ինձ թույլ տվեցին 2 տարվա ընթացքում ավագ գործընկերներիս շնորհիվ ձեռք բերել անփոխարինելի փորձ շտապօգնության ծանր բաժանմունքում ու նաեւ միայնակ աշխատելու ռիսկ:

2018թ.-ին, երբ «Նորք-Մարաշ» սրտաբանական կենտրոնը ձեռք բերեց համակարգչային շերտագրման սարք, մասնակցեցի հարցազրույցի, եւ որոշում կայացվեց, որ ես եմ մնում որպես բժիշկ-ռադիոլոգ: Ինձ սիրտ-անոթային տոմոգրաֆիայի համար վերապատրաստման ուղարկեցին Ավստրիա՝ Վիեննա, եւ վերապատրաստումից անմիջապես հետո աշխատանքի անցա «Նորք-Մարաշ» բժշկական  կենտրոնում: Իմ կարծիքով, ինչքան ծանրաբեռնված պայմաններում աշխատես, այնքան մասնագիտորեն կհմտանաս:

-Ո՞ւմ եք համարում Ձեր ուսուցիչը:

-Կյանքիս ուսուցիչ համարում եմ տատիկիս՝ շատ իմաստուն կնոջ, որն ինձ դեռ մանկահասակ տարիքից տալիս էր անփոխարինելի խորհուրդներ: Իսկ բժշկության մեջ, իհարկե, Մագդա Բերբերյանն էր: Նա որեւէ արդարացում չէր գտնում չպարապելու, չկարդալու համար՝ նշելով, որ ինքն էլ գիտական թեզը գրել է խոհանոցում, երբ ընտանիքի անդամներն արդեն քնած էին:

Իսկ օրդինատուրայում ուսուցանելու ընթացքում կարող եմ նշել Արմեն Կարպի Ղազարյանի անունը, ինձ օգնել են նաեւ Հանրապետական հիվանդանոցի իմ ավագ գործընկերները: Կարող եմ որպես ուսուցիչ նշել նաեւ Ուկրաինայի մանկական հիվանդանոցներից մեկի ռադիոլոգիայի բաժանմունքի առաջատար մասնագետներից մեկին, որին ցանկացած պահի կարող եմ դիմել անհրաժեշտ խորհրդի համար: Ինձ ուսուցիչ կարող եմ համարել նաեւ Հայաստանում սրտաբանության վիրաբուժության հիմնադիր Հրայր Սահակի Հովակիմյանին, ում հետ շփվելու եւ ումից ամեն օր դաս քաղելու պատիվն ունեմ:

-Ի՞նչ կասեք մասնագիտական ասոցիացիաների մասին:

-Մեր՝ ռադիոլոգների ասոցիացիան մի քանի տարի է, ինչ գործում է եւ բավականին դրական ազդեցություն ունի մեր ոլորտի զարգացման գործում: Առաջինը. մեր ոլորտի բոլոր մասնագետները համախմբվում են, իրականացվում է փորձի փոխանակություն, կազմակերպվում են բազմաթիվ կոնֆերանսներ, ինչպես նաեւ մեզ տեղեկացվում է, թե ինչ կոնֆերանսներ, դասընթացներ են անցկացվում դրսում, եւ ընդհանրապես բավականին ջերմ, բարեկամական մթնոլորտ է ստեղծել բժիշկների հարաբերություններում:

-Ի՞նչ կասեք դիմելիության կուլտուրայի մասին:

-Այդ առումով մեր կենտրոնում մինչ օրս հիվանդների հետ որեւէ խնդրի չեմ բախվել: Իհարկե, տարբեր ինտելեկտի մարդկանց հետ ենք շփվում, բայց չեմ կարող ասել, որ դիմելիության կուլտուրան շատ ցածր է: Եթե, օրինակ, հետազոտման ընթացքում հայտնաբերվում է չարորակ գոյացություն, եւ, քանի որ չկա օրենք, որտեղ գրված է, թե ինչպես պետք է վարվենք նման դեպքերում, ես զգուշորեն ներկայացնում եմ իրավիճակը, որպեսզի հիվանդն ինձ հետ կարողանա հաղթահարել բարդությունները:

-Մեր բժշկության ապագան հուսալի՞ ձեռքերում է:

-Երիտասարդ կադրերն այսօր բավականին բարձր մակարդակ ունեն, ես հիանում եմ նրանց ձգտող, պրպտող տեսակով, իրենց նեղ մասնագիտացման հարցում մեծ հետաքրքրությամբ: Գնալով մեծանում է մրցակցությունը, եւ ամեն մեկը փորձում է գտնել իր ուրույն ձեռագիրը: Նրանք չեն սահմանափակվում իրենց ոլորտով, իսկ լեզուների իմացությունը տեղեկատվություն ստանալու իմաստով միջազգային գրականությունից եւ ինտերնետ պորտալից օգտվելու ավելի մեծ հնարավորություններ է տալիս: Մի խոսքով, ես նոր սերնդի հետ շատ մեծ հույսեր եմ կապում, եւ մեր սերնդի բժիշկները նրանց են փոխանցում նաեւ իրենց գիտելիքները:

Ի դեպ, ես երեխաներիս չեմ ուղղորդել մասնագիտության ընտրության հարցում: Տղաս այլ մասնագիտություն է ընտրել, աղջիկս ցանկանում էր ընտրել բժշկի մասնագիտությունը, սակայն, անկեղծորեն ասեմ, ես խանգարեցի նրան ընտրության հարցում՝ շեղելով բժշկությունից:

Ես իրականում անսահման եմ սիրում իմ մասնագիտությունը, երբեւէ չեմ մտածել այլ մասնագիտության մասին, պարզապես չցանկացա, որ իմ աղջիկն անցնի այս հետաքրքիր եւ, միաժամանակ, ծանր ուղին:

-Որտե՞ղ եք  գտնում Ձեր հանգիստը օրվա գերլարված աշխատանքից հետո:

-Հանգիստս հիմնականում գտնում եմ տանը, բայց միաժամանակ սիրում եմ ակտիվ հանգիստը եւ ընկերական շրջապատս: Ի դեպ, ես արդեն թոռնիկ ունեմ, որի մեջ գտնում եմ իմ հոգեկան անդորրը, նա ինձ պարգեւում է էներգիայի մեծ աղբյուր:

-Ի՞նչ կմաղթեք մեր հասարակությանը:

-Մեր հասարակությանը կհորդորեմ լինել առողջ եւ պահպանել առողջությունը, որը կորցնելուց հետո այն վերականգնելը բավականին դժվար է: Ուստի անհրաժեշտ է պահպանել առողջ ապրելակերպ, ժամանակին դիմել բժշկի, որպեսզի կանխվի  հիվանդությունը, այն չբարդանա:

 «Մենք կարող ենք վերահսկել ու փորձել կանխարգելել շաքարախտի առաջացումը»

Շաքարային դիաբետը քրոնիկական հիվանդություն է, որն ի հայտ է գալիս ենթաստամոքսային գեղձի՝ ոչ բավարար քանակությամբ ինսուլին արտադրելու դեպքում ու նաեւ այն ժամանակ, երբ օրգանիզմը ինսուլինը չի կարողանում յուրացնել, ինչն էլ առաջացնում է արյան մեջ գլյուկոզայի մակարդակի բարձրացում:

Շաքարային դիաբետը բազմաթիվ հիվանդությունների նման ոչ միայն առողջապահական, այլեւ սոցիալական խնդիր է: Այն այսօր, չնայած իր տարածվածությանը, չի համարվում այնպիսի հիվանդություն, որը զրկում է մարդուն բնականոն ապրելակերպից. բժիշկների ցուցումներին հետեւելու եւ նշանակված դեղորայքը ժամանակին ընդունելու դեպքում հիվանդությունը մեղմանում է՝ հասնելով կյանքի որակին չխանգարող մակարդակի: Ի տարբերություն նախորդ տասնամյակի, վերջին ժամանակներում դիաբետն առավել մեծ տարածում է ստացել: Այս հիվանդության առաջացման պատճառները բազմաթիվ են, որոնցից են սխալ սնունդը, քիչ շարժվելը, ժառանգականությունը, սթրեսը եւ այլն: Դիաբետի առաջին ախտանշաններն են՝ հիվանդի արյան մեջ շաքարի մակարդակի բարձր քանակությունը, որը հանգեցնում է հաճախակի միզարտադրման, անընդհատ քաղցի զգացման, այսպես կոչված, «գայլի ախորժակի», ինչպես նաեւ քնկոտության, մշտական հոգնածության, քաշի կտրուկ կորստի, քորի, տեսողության անկման եւ այլն: Շաքարային դիաբետի հետագա բարդություններից խուսափելու համար խորհուրդ է տրվում առաջին իսկ ախտանշանների ի հայտ գալու դեպքում դիմել բժշկի:

http://bestgroup.am/  կայքի զրուցակիցն է «Էլիտ-Մեդ» եւ «Աղաբեկյան» բժշկական կենտրոնների էնդոկրինոլոգ ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՂԱԲԱԲՅԱՆԸ, ում հետ զրույցը ծավալվեց շաքարային դիաբետ հիվանդության շուրջ:

-Ո՞րն է համարվում արյան մեջ նորմալ շաքարի մակարդակը:

-Գլիկեմիայի նորման համարվում է 3.5-5,6 մմոլ/լ-ը: 5.6-ից բարձրի դեպքում կատարվում են գլյուկոզայի ծանրաբեռնման փորձ եւ հավելյալ հետազոտություններ ախտորոշումը հաստատելու նպատակով:

-Խոսենք շաքարային դիաբետի տարածվածության եւ տեսակների մասին:

-Շաքարային դիաբետը (լատիներեն՝ diabetes mellītus) հիվանդություն է, որի առաջացման պատճառը կապված է գլյուկոզայի յուրացման խանգարման հետ, որն էլ իր հերթին հարաբերականորեն կամ բացարձակ ձեւով կախված է ինսուլինի քանակից, ինչի արդյունքում էլ առաջանում է հիպերգլիկեմիան՝ արյան մեջ գլյուկոզայի քանակության կայուն բարձրացումը։ Հիպերգլիկեմիայի պատճառն ինսուլինի արտադրության կամ ինսուլինի ազդեցության խանգարումն է, կամ էլ՝ երկուսը միասին։

Շաքարային դիաբետը համարվում է 21-րդ դարի էպիդեմիա, այսօր ԱՀԿ-ի կողմից հրապարակված են հետեւյալ թվերը՝ 422 միլիոն մարդ ունի շաքարային դիաբետ ամբողջ աշխարհում, եւ այդ թիվը աճում է տարեցտարի: Օրինակ, 2045թ. այդ թիվը կհասնի 629 միլիոնի: Չմոռանանք, իհարկե, որ սա միայն հետազոտված եւ ախտորոշված հիվանդների թիվն է: Համարվում է, որ ամեն 10-րդը տեսականորեն ունի շաքարային դիաբետ, ուղղակի առայժմ ախտորոշված չէ:

Հիվանդությանը բնորոշ է քրոնիկական ընթացքը, ինչպես նաեւ նյութափոխանակության բոլոր տիպերի խանգարումները՝ ածխաջրատային, սպիտակուցային ճարպային եւ ջրա֊աղային։ Շաքարային դիաբետով հիվանդանում են ոչ միայն մարդիկ, այլ նաեւ մի շարք կենդանիներ՝ շներ եւ կատուներ։ Շաքարային դիաբետի հիմնական տիպերն են՝ տիպ 1, տիպ 2, հեստացիոն, ստերոիդ դիաբետ:

Շաքարային դիաբետ, տիպ 1: Այս հիվանդության պատճառը ենթաստամոքսային գեղձի անբավարար քանակի (բացարձակ անբավարարություն) ինսուլինի արտադրումն է բետտա բջիջների կորստի պատճառով: Այս տեսակը նաեւ կոչվում է ինսուլին-կախյալ շաքարային դիաբետ: Հիվանդությունն ունի աուտոիմուն գենեզ եւ բուժվում է բացառապես ինսուլինով:

Շաքարային դիաբետ տիպ 2-ը հանդիպում է ավելի հաճախ մեծահասակների մոտ, կազմում է շաքարախտի ամբողջ քանակի 90%-ը: Այս դեպքում հիվանդությունը հիմնականում ժառանգական բնույթ է կրում: Նույնիսկ, եթե ծնողներից մեկն ունի դիաբետ, երեխայի մոտ հիվանդանալու ռիսկը հասնում է 70-80%-ի: Իսկ, եթե ախտորոշումը կատարվում է երկու ծնողների մոտ, ապա ժառանգվելու հավանականությունը 95-100% է կազմում: Ուզում եմ նշել, որ տիպ 2 դիաբետի առաջացման մեջ մեծ դեր ունեն ռիսկի գործոնները, օրինակ՝ ճարպակալումը, նստակյաց կյանքը, ծխախոտի եւ ալկոհոլի չարաշահումը, սթրեսը (քանի որ կորտիզոլը նպաստում է գլյուկոզայի մակարդակի բարձրացմանը): Դիաբետի այս տեսակը բուժվում է դեղորայքով (հաբեր եւ ինսուլին), ապրելակերպի եւ սննդակարգի կարգավորումով: Տիպ 2 դիաբետի ժամանակ ինսուլինի անբավարարությունը հարաբերական է, այսինքն, ենթաստամոքսային գեղձը արտադրում է ինսուլին, բայց որակապես ընկճված, կամ ընկալիչների քանակը ոչ բավարար է այդ ինսուլինը յուրացնելու համար, որի հետեւանքով զարգանում է ինսուլինոռեզիստենտականություն: Ասեմ նաեւ, որ ռիսկի գործոն է նաեւ քիչ շարժուն կենսակերպը: Հիշեցնեմ, որ ֆիզիկական ակտիվությունը բարձրացնում է հյուսվածքների զգայունությունը ինսուլինի նկատմամբ: Այսինքն, այդ տիպի շաքարային դիաբետի բուժումը պետք է սկսել ապրելակերպից եւ սննդակարգից՝ համակցված եւ խիստ տարբերակված սննդամթերքի ընդունումից:

-Բժշկուհի, ի՞նչ է իրենից ներկայացնում ստերոիդ դիաբետը:

-Ստերոիդ դիաբետը նույնպես տիպ 2 դիաբետի տեսակ է, բայց առաջացման պատճառը դեղորայքն է (կորտիկոստերոիդներ), որոնք նշանակվում են զանազան հիվանդությունների բուժման նպատակով: Այս տեսակի շաքարախտը բուժվում է նույն դեղամիջոցներով, ինչպես արդեն ասվեց:

-Իսկ ո՞րն է հեստացիոն դիաբետը:

 -Հեստացիոն դիաբետը շաքարախտի տեսակ է, որն առաջանում է հղիության ընթացքում եւ կարող է ավարտվել ծննդաբերությունից հետո: Պետք է իմանալ, որ ռիսկը մոր եւ երեխայի համար, իհարկե. պահպանվում է ամբողջ կյանքի ընթացքում: Հեստացիոն դիաբետի առաջացման հիմնական դրդապատճառներն են՝ մետաբոլիկ համախտանիշը, հավելյալ քաշը, ինսուլինոռեզիստենտականությունը, ժառանգականությունը, կորտիկոստերոիդների եւ պսիխոտրոպ պրեպարատների ընդունումը… Հեստացիոն դիաբետի հայտնաբերման պահից նշանակվում է բուժում (ինսուլինոթերապիա) եւ էնդոկրինոլոգի հսկողություն ամբողջ հղիության ընթացքում՝ բարդություններից խուսափելու նպատակով: Ինչպես ասացի, հղիության ավարտից հետո հեստացիոն դիաբետը նույնպես հիմնականում նահանջում է: Ըստ ՄԴՖ տվյալների, առաջին 5-10 տարվա ընթացքում 70% կանանց մոտ կրկին նկատվում է դիաբետի պրոգրեսիայի միտում: Առհասարակ հարկ է նշել, որ ամեն հավելյալ 1 կիլոգրամը ավելացնում է տիպ 2 դիաբետի հավանականությունը 40% -ով, ուստի քաշի վերահսկումը անհրաժեշտ է նաեւ ծննդաբերությունից հետո:

Որո՞նք են շաքարային դիաբետի առաջացման ռիսկի գործոնները:

–Անշուշտ, այդ հարցը հաճախ է քննարկվում: Առաջին հերթին, իհարկե՛, ժառանգականությունն է, որի մասին արդեն ասացի:

Ճարպակալումը եւ զարկերակային բարձր ճնշումը նույնպես համարվում են ռիսկի գործոններ: Մոտավորապես 40% զարկերակային հիպերտենզիա ունեցող մարդկանց մոտ կյանքի ընթացքում զարգանում է նաեւ շաքարային դիաբետ: Մեծ խումբ են կազմում ճարպակալում, մետաբոլիկ համախտանիշ ունեցող պացիենտները, որի պարագայում յուրաքանչյուր երրորդը կյանքի ընթացքում կարող է ձեռք բերել շաքարային դիաբետ:

Պետք է նշել նաեւ այն կանանց ու աղջիկներին, որոնք անամնեզում ունեցել են ձվարանների պոլիկիստոզ, որի հիմքում առկա է ինսուլինոռեզիստենտականությունը: Նրանք նույնպես համարվում են նախատրամադրվածություն ունեցող անձինք:

Վերջին տարիներին շատ է խոսվում նաև վիտամին Դ-ի մասին: Հայտնի է, որ վիտամին 25 (OH) D մակարդակը 20 նգ / մլ-ից ցածր լինելու դեպքում նպաստում է մետաբոլիկ համախտանիշի զարգացմանը (74% ռիսկ): Իսկ մետաբոլիկ համախտանիշն իր հերթին 2-րդ տիպի շաքարախտի զարգացման պրեդիկտորն է, քանի որ այն ներառում է ածխաջրատային նյութափոխանակության խանգարում, մարմնի զանգվածի ավելացում եւ արյան բարձր ճնշում:

Բացի դրանից, հետազոտությունները ցույց են տվել վիտամին 25(OH)D եւ հյուսվածքների զգայունությունը ինսուլինի նկատմամբ ապահովելու (ինսուլինոռեզիստենտականության) կապը:

–Ի՞նչ խորհուրդ կտաք շաքարային դիաբետով հիվանդներին:

–Նախ ուզւոմ եմ ասել, որ դիաբետն ընկալեն ոչ միայն որպես հիվանդություն, որը պահանջում է դեղորայքային բուժում, այլ նաեւ որպես կենսակերպ` որոշ առանձնահատկություններով, ու առավել ուշադիր լինեն սեփական անձի նկատմամբ: Ճիշտ սննդային ռեժիմը պահպանելը, ֆիզիկական ակտիվությունը, դեղորայքային բուժումը, բժշկի հսկողությունը թույլ կտան խուսափել շաքարային դիաբետի դեկոմպենսացիայից եւ բարդություններից:

Իհարկե, կատարյալ ոչինչ չկա այս աշխարհում, եւ որեւէ բանի երաշխիք էլ չունենք, բայց մենք կարող ենք վերահսկել ու փորձել կանխարգելել շաքարախտի առաջացումը:

Եղեք առողջ:

Էջ 1, 21-ից

Բաժանորդագրում

Բաժանորդագրվեք եւ տեղեկացեք վերջին նորություններին

Հետադարձ կապ

  • Երեւան, Հայաստան
  • Գրեք մեզ
  • Այս էլ-փոստի հասցեն ծածկագրված է թափոնափոստի բոթերից։ Այն տեսնելու համար անհրաժեշտ է միացնել JavaScript։
  • +374 (96) 329135
  • +374 (77) 029091

Գտեք մեզ

Թեգեր