«Կյանքը  ամենաթանկ պարգևն է, առողջությունը`ամենամեծ արժեքը, հարգենք կյանքը, պահպանենք առողջությունը»

 Հայաստանն այն եզակի երկրներից է, որը կարող է հպարտանալ աչքի հիվանդությունների բուժման մեջ գրանցած ձեռքբերումներով: Ս.Վ. Մալայանի անվան ակնաբուժական կենտրոնը բազմապրոֆիլային ակնաբուժական ամենամեծ կենտրոնն է` հագեցած գերժամանակակից սարքավորումներով, որտեղ իրականացվում են միջազգային չափորոշիչներին համապատասխան բազմապրոֆիլ վիրահատական միջամտություններ: Առողջապահական համակարգում կենտրոնը բազմիցս գիտական միջազգային գիտաժողովներում և կոնֆերասներում ներկայացնում է կլինիկայի ձեռքբերումները և փորձը՝ միշտ բարձր պահելով երկրի համբավը: Այն եղել և մնում է Հայաստանում ակնաբուժության բնագավառի կադրերի պատրաստման դարբնոցը։ ​ ​

Համոզված ենք, որ​ երկրի առողջապահական համակարգում նրանք նվաճումներ կարձանագրեն, և դեռ երկար տարիներ բժշկագիտությունը կխոսի կենտրոնի թողած ձեռագրի, գիտական հարուստ ժառանգության մասին, կվերաիմաստավորվեն նրա թողած բժշկագիտական ավանդը, բարեգործությունները, հաճախ ինքնամոռացության հասնող գիտական խիզախումները: Մարդուն լույս պարգևող մալայանական ընտանիքը արժանի է ամենայն հարգանքի։

Կենտրոնի նվիրյալ մասնագետների մեծ մասը բազմիցս վերապատրաստվել են աշխարհի առաջատար երկրներում`  մարդկանց վերադարձնելով ամենաթանկը`աչքի լույսը:

Մեր զրուցակիցն է ակնաբույժ-վիրաբույժ, Ս.Վ. Մալայանի անվան ակնաբուժական կենտրոնի աչքի վնասվածքների բաժանմունքի վարիչ, բժշկական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ, կենտրոնի անմնացորդ և նվիրյալ զավակ ԳԵՈՐԳԻ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԸ, ում երկար  տարիների նվիրյալ աշխատանքն իսկապես  մեծագույն սխրանք է: Նրա բազմամյա վաստակը բժշկության մեջ պարզապես անգնահատելի է, իսկ ավյունն ու ջանասիրությունն օրինակ կարող են լինել շատ-շատերի համար: Այդ ամենը նրան հաջողվել է շնորհիվ տարիների քրտնաջան աշխատանքի, հայրենասիրության, ակնաբուժության հանդեպ անսահման սիրո,  մասնագիտական ճիշտ ու արդյունավետ մոտեցումների, որոնցից մեկը կրթության և գիտության հավերժ կապի պահպանումն է, ինչը   իր ղեկավարած բաժանմունքի հիմնաքարն է: Բժիշկ Գրիգորյանը տեսողության մասին գիտելիքը վերածում է հույսի: Նրա համար բժշկությունը ոչ միայն մասնագիտություն է, այլ նաև` առաքելություն։ Մարդ, որը, հավատարիմ մնալով իր կոչմանը, մարդասիրական առաքելությամբ ծառայում է  Հայրենիքին:

– Պարոն Գրիգորյան, Ս.Վ. Մալայանի անվան ակնաբուժական կենտրոնն այսօր իր զարգացվածությամբ չի զիջում միջազգային լավագույն ակնաբուժական  կենտրոններին։ Ի՞նչ հեռանկարային ծրագրեր ունի այսօր կենտրոնը։

–Սերգեյ Մալայանի անվան ակնաբուժական կենտրոնը բազմապրոֆիլային ակնաբուժական ամենամեծ կենտրոնն է` հագեցած գերժամանակակից սարքավորումներով: Մեր կենտրոնում իրականացվում են միջազգային չափորոշիչներին համապատասխան բազմապրոֆիլ վիրահատական միջամտություններ: Մեր կենտրոնը շարունակաբար զարգանում է` հետ չմնալով ակնաբուժության նորարարությունների զարկերակից։ Այսօր ունենք երիտասարդ բժիշկներ, որոնք կրթվում են մեր ծրագրերով և կատարելագործում իրենց հմտությունները։ Մեր միջազգային կապերը եղել են մշտապես և այսօր էլ զգալիորեն ընդլայնվում են։ Իրականում այսօր վերապատրաստրաստվելն ավելի դյուրին է դարձել, և բավականին տարբերակներ կան` զարգանալու, տեղում չդոփելու: Եթե նախկինում վերապատրաստման հիմնական ուղղությունը մեզ համար Ռուսատանի Դաշնությունն էր, ապա այսօր մեր մասնագետները վերապատրաստվում են նաև Հնդկաստանում, ԱՄՆ-ում և Եվրոպայում։ Սա, բնականաբար, նպաստում է ընդհանուր մակարդակի բարձրացմանը։ Այսօր վերապատրաստվելը դարձել է ավելի հասանելի՝ ոչ այնքան ֆինանսական, որքան կամքի և նպատակասլացության առումով։

– Վերջին շրջանում կարևոր և առանցքային փոփոխություններ են կատարվել Ձեր բաժանմունքում, որը վերաբացվեց վերազինված և վերանորոգված պայմաններով։ Կպատմե՞ք այդ փոփոխությունների կարևորության մասին։

–Մեր բաժանմունքը վերաբացվել է Աչքի վնասվածքների  բաժանմունք անվամբ։ Այսօր էլ մեր բաժանմունքում կիրառվում են բուժման ամենաառաջավոր մեթոդները, և իրականացվում ​ են վիրաբուժական բարդ միջամտություններ։ 

Սա պատահական չէ. մեր բժիշկները անցել են երեք պատերազմ և ունեն մեծ փորձ տարբեր աստիճանի, առավել ևս՝ ռազմական վնասվածքների բուժման մեջ։

Բաժանմունքը հագեցած է ժամանակակից սարքավորումներով՝ հիվանդների հետազոտման, նախապատրաստման և վիրահատությունների իրականացման համար։ Կարելի է ասել՝ ունենք բոլոր հնարավորությունները` լիարժեք բուժօգնություն մատուցելու համար։ Մեր բաժանմունքը միակն է Հայաստանում, որ մասնագիտացված է վնասվածքների մեջ, իհարկե կան կլինիկաներ, որոնք նույնպես զբաղվում  են այդ ուղղությամբ, բայց մեր բաժանմունքը կոնկրետ մասնագիտացված է այդ ուղղությամբ` թե՛ բժիշկների եւ թե՛ միջազգային բուժոտեցման ուղեցույցների ներդրման առումով։

– Պարոն Գրիգորյան, ինչպիսի՞ն է եղել Ձեր մասնագիտական զարգացման ուղին, և ովքեր են եղել Ձեր ուսուցիչները։

- Իմ մասնագիտական գործունեությունը սկսվել է Ս.Վ. Մալայանի անվան ակնաբուժական կենտրոնում։ Եվ որպես իմ ուսուցիչ չեմ կարող չհիշել մեր կլինիկայի նախկին լուսահոգի ղեկավարին` Ալեքսանդր Սերգեյի Մալայանին, ով ինձ տվեց ոչ միայն գիտելիքների մեծ բազա, այլ նաև, այսպես ասած, աճելու հնարավորություն ընձեռեց: Ես եղել եմ նրա առաջին կլինիկական օրդինատորը։

1980-1992 թթ. աշխատել եմ Անոթային պաթոլոգիայի բաժանմունքում, իսկ 1992 թ.-ից մինչ օրս ղեկավարում եմ Աչքի վնասվածքների բաժանմունքը։ Ակնաբուժական գիտելիքներն ու հմտությունները խորացրել եմ Ռուսաստանի Դաշնության աչքի հիվանդությունների գիտահետազոտական ինստիտուտներում՝ անցնելով կլինիկական օրդինատուրա։ Վերադառնալով հայրենիք` մինչ օրս շարունակում եմ իմ գործունեությունը Ս.Վ. Մալայանի անվան ակնաբուժական կենտրոնում:

Նշեմ նաև, որ պաշտպանել եմ թեկնածուական ատենախոսություն՝  Ապակենման մարմնի հետվնասվածքային և դիաբետիկ ախտահարումների ժամանակ հետին վիտրէկտոմիայի արդյունավետության թեմայով։

Մասնակցել եմ միջազգային վերապատրաստումների՝ որպես կլինիկական դիտորդ՝ Լոս Անջելեսի, Հարավային Կալիֆորնիայի համալսարանի Doheny Eye Institute-ում, ինչպես նաև՝ Ավստրիայի Գրացի բժշկական համալսարանում՝ ուսումնասիրելով ակնավիրաբուժության ու ռեֆրակցիոն մեթոդների արդի փորձը։ Համահեղինակ եմ 43 գիտական հոդվածների, հեղինակել եմ 2 մեթոդական ուղեցույց։

– Ներկայումս աչքի վնասվածքների բաժանմունքը ի՞նչ վիրաբուժական ծառայություններ է իրականացնում և վերջին տարիներին ի՞նչ ձեռքբերումներ ունի։

– Եթե նախկինում գերակշռում էին արտադրական վնասվածքները, ապա այսօր առավել հաճախ հանդիպում են կենցաղային և գյուղատնտեսական վնասվածքները։ Փառք Աստծո, հիմա ապրում ենք խաղաղ պայմաններում. ռազմական վնասվածքներ այսօր չունենք։ Բայց պետք է  նշեմ, որ ցավոք, վերջին շրջանում մեր պրակտիկայում ավելացել են ծանր վնասվածքների դեպքերը։ Մենք աշխատում ենք ցանկացած բարդության դեպքերում՝ կիրառելով ժամանակակից մոտեցումներ և անհատական բուժման ռազմավարություններ։

Իսկ որպես վերջին տարիների ձեռքբերում  մեզ համար մշակել և վերանայել ենք ներակնային օտար մարմինների հեռացման մեթոդները։ Եթե նախկինում կատարվում էր կտրվածք, որը հետագայում կարող էր բարդություններ առաջացնել, ապա այսօր անցել ենք ժամանակակից վիրաբուժության մեթոդի, որն գրեթե բացառում է հետվիրահատական բարդությունները։

Նաև բարելավել ենք առաջնային հատվածի  այրվածքների և բութ վնասվածքների բուժման մոտեցումները։ Այսօր ավելի համակարգված, խորը և արդյունավետ ենք դարձրել մեր բուժմոտեցումները։

– Մեր օրերում աչքի հիվանդությունները տարածված են, և մարդիկ երբեմն դիմում են լազերային վիրահատության. ո՞ր դեպքում է այն ցուցված։

– Լազերային տեխնոլոգիաները շատ բազմազան են։ Տեսողության լազերային կորեկցիան ժամանակակից միջամտություն է, որի դեպքում հատուկ լազերի միջոցով փոփոխության ենք ենթարկում աչքի արտաքին բեկող միջավայրը, այսինքն՝ եղջերաթաղանթը։ Փոխելով եղջերաթաղանթը՝ մենք կարողանում ենք շտկել ռեֆլեքսային բնույթի խանգարումները, որոնցից են՝ կարճատեսությունը, հեռատեսությունը, աստիգմատիզմը։

Կան նաև լազերներ, որոնք թույլ են տալիս ճեղքել աչքի որոշ հյուսվածքների մեջ, որոնք կիրառվում են հյուսվածքների վրա ազդեցություն գործելու համար։

Քանի որ ռեֆլեքսային բնույթի խանգարումները կարող ենք շտկել ակնոցներով և կոնտակտային լինզաներով, լազերային կորեկցիայի մեթոդը հանդիսանում է որպես ընտրության մեթոդ։ Այսինքն` ունի ալտերնատիվ, որոնք ակնոցներն ու կոնտակտային լինզաներն են։ Միջամտություններն ունեն իրենց ցուցումներն ու հակացուցումները: Այսինքն՝ մեթոդները տարբեր են և կիրառվում են տարբեր նպատակների համար։ Բարեբախտաբար, Հայաստանում այս ոլորտում նաև զարգացման և բուժմոտեցման խնդիրներ չունենք։

– Ե՞րբ է առաջանում էկզոֆտալմը:

– Էկզոֆտալմը 90% դեպքերում զարգանում է էնդոկրին համակարգի խաթարման արդյունքում, այսպես ասած, այն էնդոկրին օֆթալմոպաթիան է: Ակնակապիճից դուրս ցցված աչքերը կամ ակնագնդի տեղահանությունը կոչվում է էկզոֆտալմ։ Այն ախտորոշվում է Գրեյվ-Բազեդի հիվանդության ժամանակ, որը կապված է վահանագեղձի գերակտիվության հետ։ Սկզբնական փուլերում աչքերը ակնակապիճից դուրս ցցված են լինում, աչքերը կարմրում են, առաջանում է աչքի չորություն: Ծանր դեպքերում կարող են լուրջ բարդություններ լինել՝ անգամ կորցնել աչքը, սակայն այսօր մեր բժշկական կենտրոնում կա համապատասխան բաժանմունք, որն իր վերապատրաստված  մասնագետների օգնությամբ զբաղվում է այդ խնդրով։

– Ինչի՞ կարող է հանգեցնել ապակենման մարմնի արյունազեղումը։

–Ներակնային արյունազեղումը, արյան կուտակում է ակնագնդի խոռոչում։ Արյունահոսությունը կարող է առաջանալ աչքի ցանկացած անոթավորված կառուցվածքից, այդ թվում՝ առաջային խցիկից, ապակենման մարմնից, ցանցաթաղանթից, անոթաթաղանթից, վերանոթային տարածությունից կամ տեսողական նյարդի սկավառակից։ Արյունազեղումը կարող է հետևանք լինել ֆիզիկական վնասվածքի, ակնաբուժական վիրահատությունների կամ այլ հիվանդությունների ու խանգարումների, ինչպիսիք են շաքարային դիաբետը, զարկերակային գերճնշումը։ Այն բավականին հաճախ հանդիպող հիվանդություններից է, 99% դեպքերում հանդիպում է շաքարային դիաբետ ունեցող հիվանդների մոտ, երբ որ անոթները ախտահարված են, արդյունքում արյունը կարող է թափանցել ապակենման մարմին։  Պետք է կողմնորոշվել բուժման էտապների մեջ. սկզբնական շրջանում բուժումը սկսվում է դեղորայքային և ներակնային ներարկումներով, թույլ չտալ հասնել արյունազեղման, որը կարող է առաջացնել մի շարք բարդություններ՝ ներառյալ ցանցաթաղանթի տարբեր պաթոլոգիաների, ընդհուպ՝ շերտազատման։ Ծանր արյունահոսությունը կարող է առաջացնել ներակնային ճնշման կտրուկ բարձրացում, ինչը հանգեցնում է տեսողական նյարդի վնասման և կուրության առաջացման։ Անհրաժեշտության դեպքում կատարվում է վիրահատություն։ Կարևոր է ժամանակին միջամտելը՝ բարդություններից խուսափելու համար։

– Ի՞նչ կասեք գունային տեսողության խանգարումների` գունակուրության մասին։

- Գունազգացողությունը կամ գունային տեսողությունը շրջակա միջավայրի գունային բազմազանությունն ընկալելու ունակությունն է: Գունակուրությունը հիմնականում ֆիզիոլոգիական խնդիր է։ Այն կարևոր նշանակություն ունի որոշ մասնագիտությունների համար՝ օրինակ՝ վարորդների, մեքենավարների, գնացքավարների, նավավարների, որոնք պետք է ունենան 100% գունազգացողություն։

Գույնազգացողության թեստի օբյեկտիվ մեթոդ չկա, ստուգումը կատարվում է հատուկ աղյուսակների միջոցով, և եթե ի հայտ է գալիս ինչ-որ փոփոխություն, այսինքն` խնդրի առկայության դեպքում անձը չի կարող աշխատել տվյալ ոլորտներում։

– Բժիշկ, Ձեր երկարամյա աշխատանքային կենսագրության մեջ  ի՞նչն է ամենահիշարժանը և թանկը։

– Հիշում եմ իմ կողմից կատարված առաջին հաջողված վիրահատությունները և միևնույն ժամանակ` անհաջողությունները, որոնք միշտ դժվար եմ ընդունում մինչ այսօր, որոնց հետ, ցավոք սրտի, չենք կարող չբախվել, քանի որ բժշկության մեջ էլ չենք կարող մշտապես 100%-ոց արդյունք գրանցել։ Եվ, հուրախություն ինձ, այսօր էլ հանդիպում եմ իմ հիվանդներին, որոնց վիրահատել եմ 30 տարի առաջ, որոնք այսօր էլ լավ տեսողություն ունեն։ Միթե՞ դա իսկական հրաշք չէ։

–Եվ որպես վերջաբան` Ձեր մաղթանքը մեր հասարակությանը:

- Բոլորին առաջին հերթին առողջություն եմ մաղթում: Կհորդորեմ իմ հայրենակիցներին հետևել իրենց առողջությանը՝  չանտեսելով առողջական ամենաչնչին խնդիրն իսկ: Միշտ պետք է հիշել, որ փոքր խնդիրը ժամանակ անց կարող է մեծ չարիք դառնալ, որից ազատվելը հարյուրապատիկ ավելի դժվար է լինելու: Ցավոք, այսօր մեր հանրությունը չունի աշխատանքային կուլտուրա։ Այսինքն՝ կցանկանայի, որ մարդիկ ավելի մեծ ուշադրություն դարձնեն անվտանգության կանոններին։ Շատերը չեն օգտագործում պաշտպանիչ ակնոցներ, ինչի հետևանքով բավականին շատ են հանդիպում կենցաղային վնասվածքները։

Այսօր, երբ տեխնոլոգիաները զարգացած են, նման դեպքերը պետք է նվազեն, բայց, ցավոք, դեռ հաճախ ենք հանդիպում դրանց։ Փոխվել է մարդկանց հոգեբանությունը, ապրելակերպը, որն իրականում ազդում է նրանց մտածելակերպի վրա: Ես ունեմ մի մոդուս`  երբեք հիվանդին չվնասել, բուժել, օգնել հիվանդին` հնարավորության դեպքում` անգամ անվճար: Եվ թող երբեք չմարի ձգտումն ու հավատը, և հավատացեք, հաջողությունը մշտապես կժպտա: Սա մեր հայրենիքն է, և ոչ ոք այն չի կառուցի մեր փոխարեն: Որքան պատասխանատու և  սրտացավ վերաբերմունք ցուցաբերենք ամենքս մեր իսկ աշխատանքում, այնքան մեր հայրենիքն ավելի ծաղկուն կլինի: Չմոռանանք՝ կյանքը բնության ամենաթանկ պարգևն է, առողջությունը`ամենամեծ արժեքը: Հարգենք կյանքը և պահպանենք առողջությունը:

Աշխատանքային գործունեություն
2002թ-ից   «Արաբկիր» ԲՀ-ԵԴԱԻ, մանկական վիրաբույժ, մանկական ուրոլոգ, կոնքի խոռոչի օրգանների ֆունկցիայի խանգարման ծառայության ղեկավար
2007թ. Երևանի թիվ 1 պոլիկլինիկա 
2007-2010թթ.   ԵՊԲՀ Մանկաբուժության և մանկական վիրաբուժության թիվ 1 ամբիոնի ասիստենտ
2017թ-ից   ԵՊԲՀ Մանկական վիրաբուժության ամբիոնի ասիստենտ

Լեզուների իմացություն
Հայերեն – մայրենի
Ռուսերեն – լավ
Անգլերեն – լավ

Ընտանեկան կարգավիճակ

Ամուսնացած է, ունի 2 երեխա

Պետք է մոտենալ այն ակունքներին, որից մենք սերվել ենք

Հայաստանում այսօր ինվազիվ սրտաբանությունը, մասնագետների խոսքերով, բարձր դիրքերում է, նկատելիորեն արագ է զարգանում` թե՛ մասնագիտական, թե՛ պատրաստվածության տեսանկյունից: Այդ ակտիվությունն օրեցօր ավելանում է, բայց ինչպես բժշկության ցանկացած ճյուղ, այնպես էլ սրտաբանությունը, անընդհատ թարմացվելու և կատարելագործվելու կարիք ունի, այսինքն՝ չի կարելի, ոչինչ չանելով,  սպասել ինչ-որ նորությունների, պետք է մշտապես նոր ուղիներ փնտրել` նորանոր բարձունքների հասնելու համար:                Մեր զրուցակիցն է «Բեստ Լայֆ» հայ-ճապոնական բժշկական կենտրոնի բուժգծով փոխտնօրեն, ինվազիվ սրտաբան ԽԱՉԻԿ ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆԸ: Չնայած երիտասարդ տարիքին, ահռելի ծավալուն աշխատանքային գործունեությամբ, հարուստ կենսագրությամբ նա մեծապես նպաստում է Հայաստանի ինվազիվ սրտաբանության զարգացմանը։ Անցնելով մասնագիտական վերապատրաստման բազմաթիվ դասընթացներ և բժշկագիտության մեջ մեծ փորձ կուտակելով՝ ինվազիվ սրտաբանության մեջ ներկայանում է իր ուրույն ձեռագրով ու  մարդասիրական ազնիվ մղումներով: Ու թեև լուռ է իր աշխատանքում, բայց հասարակությունը լավ գիտի  նրա մարդ տեսակի ու անմնացորդ նվիրման մասին:

-Բժիշկ, արդյո՞ք կորոնարոգրաֆիան (զոնդավորումը) բուժական միջամտություն է։

-Ոչ, այն ախտորոշիչ հետազոտություն է, որի միջոցով  հնարավորություն ենք ունենում տեսնել սրտի պսակաձև զարկերակների անցանելիությունը, գնահատել դրա աստիճանը։ Հետևաբար, այն միայն ախտորոշիչ հետազոտություն է համարվում։

-Արդյո՞ք հնարավոր է կանխել ինֆարկտը, եթե ուշադրություն դարձնենք առկա գանգատներին։

-Հիմնականում հնարավոր է կանխել. ես հաճախ եմ ասում, որ 21-րդ դարում, գիտության ձեռքբերումների այսպիսի պայմաններում աբսուրդի ժանրից է, եթե ինֆարկտ է գրանցվում, քանզի այսօր լայն են հնարավորությունները` հետազոտություններ անցնելու, որի համար շատ բան պետք չէ. ուղղակի պետք է վարել առողջ ապրելակերպ, զբաղվել սպորտով, մարմնամարզությամբ, հետևել սննդակարգին` հրաժարվելով կենդանական ճարպից, յուղոտ սննդից և ավելի շատ օգտագործել բանջարեղենային սնունդ: Իսկ եթե կան ուղեկցող առողջական խնդիրներ, օրինակ` զարկերակային բարձր ճնշում, շաքարային դիաբետ, հիպերխոլեստերինեմիա` խոլեստերինի բարձր մակարդակ արյան մեջ, որոնք գոնե դեղորայքային միջոցներով կարգավորելի են, ապա ռիսկի գործոնները նվազեցնելով`  կարող ենք բարելավել կյանքի որակն ու ապրելության մակարդակը։

 -Ո՞ր դեպքերում է ցուցվում ստենտավորումը։ Ստեստավորման ի՞նչ տեսակներ կան։                                                                                        -Ստենտավորումը հիմնվում է միմիայն կորոնարոգրաֆիայի տվյալների հիման վրա։ 75 տոկոս և ավել խցանումները ստենտավորման համար համարվում են պլանային ցուցում, իսկ 85-90 տոկոս և ավել դեպքերում հրատապ ցուցում։ Բայց գոյություն ունի մոխրագույն զոնա, երբ հաճախ 50-70 տոկոս դեպքերում կողմնորոշվել չի լինում` ստենտավորում կատարել, թե՝ ոչ։ Եվ այդ ժամանակ օգնության են գալիս հավելյալ հետազոտությունները:

-Տեղյակ ենք որ ձեր բժշկական կենտրոնը ձեռք է բերել գերժամանակակից նոր սերնդի անգիոգրաֆ սարքը։ Ի՞նչ նոր հնարավորություն է ընձեռում սարքը`ինվազիվ մեթոդներն առավել արդյունավետ դարձնելու։

-Այո, այս սարքի միջոցով ունենք հնարավորություն գնահատել անոթի ոչ միայն անատոմիական նեղացումը, այլ նաև ֆիզիոլոգիան։ Այսինքն` այդ 65 տոկոս նեղացումը պոտենցիալ ինֆարկտածին է, թե՝ ոչ։ Ամեն սարք չունի այդպիսի հնարավորություն. Այսինքն` ճնշում չափող ուղելարի միջոցով գնահատում ենք նեղացումից առաջ և հետո ճնշումների մակարդակը և հարաբերության միջակայքը, ապա որոշվում է`  միջանկյալ մոխրագույն զոնայում անհրաժեշտ է ստենտատորել, թե` ոչ։ Հիմնական առավելություններից մեկը դա է։ Մեզ համար առավելություն կարող է համարվել ճառագայթման քիչ դոզան. ինչպես հիվանդն է քիչ ճառագայթվում, այնպես էլ մենք` բժիշկներս, քանզի մենք օրական 5-6 նման վիրահատություններ ենք իրականացնում, որի դեպքում ճառագայթային ինտենսիվությունը բավականին բարձր է։

Պատկերների տեսանելիության որակը շատ կարևոր է մեզ համար, քանզի պետք է տեսնենք հստակ պատկեր և ճշգրիտ գնահատենք անոթի նեղացման աստիճանը: Այս գերժամանակակից սարքի օգնությամբ շատ մեծ հնարավորություններ են  ընձեռվում։

-Ստենտը տեղաշարժվելու հատկություն ո՞ւնի։ Մի՞ֆ, թե՞ իրականություն։     

-Իրականում ստենտը չի կարող տեղաշարժվել, մի դեպքում կարող է տեղաշարժվել, ընդ որում` վերջին սերնդի ստենտներին դա չի առնչվում, երբ  նոր ստենտավորված բուժառուն անցնում է ՄՌՏ հետազոտություն` 1,5 տեսլա և ավել բարձր հզորության ՄՌՏ սարքերով, և այդ մագնիսական դաշտը նոր տեղադրված ստենտը կարողանում է փափկեցնել ու թուլացնել,  և արդյունքում հնարավոր է ինչ-որ տեղաշարժ լինել։ Իսկ մնացյալ դեպքերում` հազալուց, կտրուկ շարժումներից բացառվում է, որ ստենտը տեղաշարժվի։

-Եղանակի փոփոխությունն իր ազդեցությունն  ունենո՞ւմ  է նախկինում սրտամկանի ինֆարկտ տարած կամ սրտային անբավարարություն ունեցող մարդկանց գանգատների սրացման վրա։                                 

-Այո, եղանակային սրացումներ նկատվում են աշնան և գարնան ամիսների մեկնարկների ժամանակ, կարելի է ասել` գարնան սկզբին և հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին։ Իհարկե, ոչ միայն իրենց մոտ, այլ նաև բոլորի մոտ եղանակային փոփոխությունները կարող են ազդել, բայց հատկապես սրտային անբավարարությամբ տառապող մարդկանց մոտ հևոցներն են սկսում  հաճախանալ, ոտքերի այտուցվածությունը, և հաճախակի հոսպիտալացվում են ստացիոնար բուժում ստանալու համար` ելնելով եղանակային փոփոխությունների բացասական ազդեցությունից, քանզի օրգանիզմի ռեզերվները սկսում են աստիճանաբար սպառվել և հյուծվել, իսկ ամռան ամիսներին հիմնականում նկատելի չեն լինում նման փոփոխությունները: Թեև ամռան ամիսներին էլ այլ հակումներ կան` նկատվում է հիպոտոնիա, ճնշման մակարդակի հաճախակի անկում: Եվ այն բուժառուները, որոնք դեղամիջոցները ընդունում էին նախկինում գարնան ամիսներին, նույն դոզայով խմելով ամռանը, գրանցվում է ցածր ճնշում, որը բերում է թուլություն, հոգնածության զգացում:  Այդ դեպքում բարձր ճնշում ունեցողների համար պետք է դեղորայքը վերանայել ամռան ամիսների համար, որպեսզի շատ անկումներ չգրանցվեն, որը կարող է հասցնել ընդհուպ  ուշագնացության։

-Ինչպե՞ս վերահսկել և կանխարգելել սրտային խնդիրները հղիության շրջանում՝ ապահովելով ինչպես մայրիկի, այնպես էլ փոքրիկի առողջությունը:

-Դա բավականին լայն թեմա է, ուղղակի այս պահին մի քանի  հիմնական նկատառումներ կասեմ. հղիների մոտ սրտի արագ աշխատանքը պաթոլոգիա չէ։ Դա նորմալ երեւույթ է: Երկրորդը զարկերակային ճնշման երբեմն բարձրացումները, իհարկե ենթադրելի սահմաններում, նույնպես պաթոլոգիա չէ, քանզի հղիության ընթացքում շրջանառվող արյան ծավալն է զգալի մեծանում, և դա հավելյալ բեռ կարող է լինել սրտի համար` ծանրաբեռնվածության առումով։ Իհարկե առիթմիաներն են երբեմն գլուխ բարձրացնում, և կա խիստ, քիչ սահմանափակ թվով դեղորայք, որ հնարավոր է հղիների համար դուրս գրել, որպեսզի պտղի վրա չունենան արատածին ազդեցություն:  Ուղղակի իմ խորհուրդն է` չդիմել ինքնաբուժության, կամ հարևան-բարեկամի ուղղորդմամբ ոչ մասնագիտական խորհուրդներով դեղորայք ընդունել:  Հատկապես` հղիները, քանզի այս դեպքում գործ ունենք մարդկային երկու կյանքերի հետ։ Ցանկացած խնդրի և գանգատի դեպքում` սրտխփոց, հևոցի շատացում, զարկերակային ճնշման մակարդակի հաճախի բարձրացում,  միանշանակ պետք է դիմել  սրտաբանին։

 -Ի՞նչ վտանգների մասին է խոսում ստորին վերջույթների այտուցը։

-Բազմաթիվ են պատճառահետևանքները, բայց որպես սրտաբան կասեմ, որ դա հաճախ նկատվում սրտային անբավարարության փուլում, երբ որ ինչ-ինչ պատճառներով` դա կլինի ինֆարկտ, թե ինչ-որ բնածին սրտի արատ, կամ սրտի փականների հիվանդություններ, որոնք բերում են սրտի պոմպային ֆունկցիայի վատթարացում: Այսինքն` սիրտը սկսում է արյունը թույլ մղել ամբողջ օրգանիզմով, և տեղի է ունենում արյան կուտակում ստորին վերջույթներում, սրտի աջ բաժիններում ճնշման բարձրացում և այլն: Դա կարող է վկայել լուրջ սրտային պաթոլոգիայի, հետինֆարկտային կամ փականային լուրջ անբավարարության մասին: Պատճառը կարող են լինել նաև ոտքերի անոթային համակարգում տեղի ունեցող պաթոլոգիաները, երակային ֆլեբիտները, լայնացումները, վարիկոզ հիվանդությունը, որոշ դեպքերում` նաև լյարդի աշխատանքի ծանր անբավարարությունը: Պատճառաբանությունները բազմազան են, բայց հիմնականում երակային ավազանում վարիկոզ հիվանդությունն է և սրտային անբավարարությունը։

-Պարոն Համբարձումյան, Ձեր մասնագիտական վերապատրաստումները բազմաթիվ են։ Անցած տարի հոկտեմբերի 27-30-ը Վաշինգտոնում տեղի ունեցավ TCT 2024-ը՝ ամերիկյան ասոցիացիայի ամենահեղինակավոր կոնգրեսներից մեկը, որին մասնակցեցիք նաև Դուք։ Ո՞րն էր ամենամյա այս հանդիպման նպատակը։

-Գիտեք, այդպիսի շփումները նորարական բուժմոտեցումների և նորարարությունների զարկերակի վրա միշտ լինելու մասին չէ, քանզի այսօր արդի համացանցային լայն տարածման պարագայում այդ ամենին կարող ենք հետևել մեր իսկ տեղանքից, կամ առկա բժշկական նորարարությունների էջեր ներբեռնելով ծանոթանալ: Ուղղակի, երբ տեղյակ ես հայաստանյան բժշկությունից, գիտես աշխատանքային կլինիկայի հնարավորությունները, ակամա  համեմատական ես անցկացնում համաշխարհային բժշկության մեջ լավագույն աշխատանքների հետ, և  շատ հաճախ, ես իմ և մեր կենտրոնի օրինակով կասեմ, խրախուսվում և քաջալերվում ենք, երբ տեսնում ենք, որ տարբերություններն արտերկրի բուժմոտեցումների հետ այդքան էլ մեծ չեն: Իհարկե, նյութատեխնիկական ապահովվածության մասին չէ խոսքը, այլ` մասնագիտական հմտությունների և բուժմոտեցումների։ Երկրորդը, որ բխում է առաջինից, մեր սրտաբանության ակունքներում կանգնած նվիրյալների հետ շփվելով` ստեղծվում են ամուր կապեր` լայն և շարունակական համագործակցության համար: Եվ դրա վառ օրինակն է, որ այս ամսվա ավարտին դարձյալ մեր կենտրոնը ունենալու է 3 հրաշալի օր՝ հուլիսի 21-24-ը «Բեսթ Լայֆ» բժշկական կենտրոնը կհյուրընկալի իտալացի աշխարհահռչակ ինտերվենցիոն սրտաբան, պրոֆեսոր Ալֆրեդո Գալասսիին, ով արդեն մեզ ընկեր և բարեկամ է դարձել: Սա նրա 5-րդ այցն է, և ամեն անգամ մենք մի նորարական բուժմոտեցմամբ ենք հանդիպում, որն անընդհատ ռիթմի մեջ է մեզ պահում` զերծ պահելով լճացումից։

-Մայիսի 20-23-ին կայացավ EuroPCR 2025-ը՝ սրտաբանության աշխարհի առաջատար համաժողովը՝ Փարիզի Palais des Congrès-ում, որտեղ միավորվել էին ավելի քան 12,000 մասնակիցներ ամբողջ աշխարհից։ «Բեսթ Լայֆ» ԲԿ-ն ևս մասնակցում էր համաժողովին՝ ի դեմս Կարեն Համբարձումյանի և Ձեզ:  Դուք այնտեղ հանդես եկաք մասնագիտական զեկույցով։ Ըստ Ձեզ` նման համաժողովները ի՞նչ են տալիս բժիշկներին։

-  Դա փայլուն հարթակ էր` մեր հայկական միտքը ներկայացնելու ևս մեկ անգամ, քանզի իմ զեկույցը իրենից ներկայացնում էր գյուտի նմանվող մի հայտնագործություն, որը բավականին հեշտացնում է, հատկապես խաչմերուկային ստենտավորման ժամանակ, միաժամանակյա ստենտների բացման հարցը, որ ստենտների պլատֆորմները մեկը մյուսին չճնշեն, և չձևափոխվի ստենտը անոթի ներսում: Կցանկանայի ասել, որ այդ զեկույցը ներառելու համար մոտ 1-2 ամիս առաջ ես ուղարկել եմ իրենց, և հանձնաժողովը դրել է քննարկման, իսկ փորձագետների խումբը  հաստատել է որպես իրենց ծրագրի մի մաս։ Կարելի է ասել` մրցույթ, էքսպերտների խոշորացույցի տակով անցած տպավորիչ զեկույց էր։

-Կխնդրեինք խոսել «Բեսթ Լայֆ» բժշկական կենտրոնի մինչ օրս անցած ուղու մասին:

-Ի սկզբանե բժշկական կենտրոնը սիրտ-անոթային համակարգի հետ առնչվող պաթոլոգիաների խնդրի լուծման համար նախատեսված բուժկենտրոն էր, որտեղ նախկինում իրականցվում էին միայն սրտի հետ առնչվող տարբեր վիրահատական միջամտություններ` սկսած սնենտավորումից մինչև բաց,  փակ և առիթմոլոգիական վիրահատություններ: Բայց ժամանակի ընթացքում, քանի որ բուժառուների հոսքը օրի օրի սկսեց ավելի շատանալ, և մենք հայտնաբերում էինք նորանոր խնդիրներ, որոնց լուծումը չէինք կարող այդ պայմաններում տալ (օրինակ` անոթային վիրաբուժությունը լուրջ թիմ էր պահանջում, կամ ուղեկցող խնդիրներից երիկամային անբավարարությունը, որը դիալիզի անհրաժեշտություն էր թելադրում և այլ խնդիրներ), մեզ տեղիք տվեցին մտածելու և ընդլայնելու մեր գործունեությունը: Իսկ այսօր ունենք անոթային վիրաբույժների հաջողված թիմ, որը կատարում են ինչպես բաց, այնպես էլ փակ վիրահատական միջամտություններ քնային, ոտքերի, երիկամների զարկերակների վրա նույն ստենտավորման մեթոդով։ Ունենք նյարդավիրաբուժության ծառայություն, որն այսօր կայացման ընթացք է անցնում և շուրջ 1, 5 տարի է, ինչ բավականին հաջողված վիրահատություններ և  բուժման բարեհաջող ելքեր է գրանցում: Ունենք նաև պլաստիկ և միկրովիրաբուժության ծառայություն, որտեղ նույնպես կատարվում են շատ բարդ վիրահատություններ: Գործում է նաև պոլիկլինիկան, որտեղ հիվանդների հոսքն այնպիսին է, որ շենքային պայմանները թույլ չտվեցին, և բուժկենտրոնի մասնաշենքի չափով շենք կառուցվեց մեր բուժառուների հարմարավետության համար` ստեղծելով հետազոտությունների ավելի լայն սպեկտր։ Հիվանդները, որոնք մեզ մոտ վիրահատվում են, օրինակ` ողնաշարի ճողվածքների դեպքում ունեն սիրտ-անոթային համակարգի ծանր ռիսկ, այսինքն` տարել են ինֆարկտներ, սրտի վատ կծկողականություն  և այլն, նրանց պետք պրոֆեսիոնալ թիմ համատեղ աշխատանքի համար: Դա կոչվում է մուլտիդիցիպլինար մոտեցում, երբ տարբեր ոլորտների նեղ մասնագետները կարծիքներով փոխանակվում են և հորդորում` ինչ կետերի վրա  ուշադրությունը սևեռեն։ Այսինքն` մեր կենտրոնում բոլոր նեղ մասնագետները մեկ տեղում են համախմբված, որի արդյունքում բուժառուն է շահում` թե՛ ժամանակի, թե՛ ֆինանսական առումով։

-Եվ որպես վերջաբան՝ Ձեր մաղթանքն ու հորդորը մեր հասարակությանը։

-Հետևեք ձեր առողջությանը, բայց թող փիլիսոփայական չհնչի` թող մարդիկ իրենց հոգևոր առողջությանն էլ հետամուտ լինեն, քանի որ այն նույնպես առողջ լինելու երաշխիք է: Ստելը, հայհոյելը, նախանձն ու  չարախոսությունը իրոք կարող են վնասել ոչ միայն  մեր հոգևոր, այլև ֆիզիկական  առողջությունը։ Հետևաբար, որպես վերջաբան, կասեմ, որ պետք է ապավինել Աստծուն, պետք է մոտենալ այն ակունքներին, որից մենք սերվել ենք: Չէ որ Աստծո խոսքի մեջ էլ նշվում է` մոտեցեք Աստծուն և նա կմոտենա ձեզ։ Առողջ եղեք։

Ելենա Մալայան, ում շնորհիվ այսօր  Հայաստանում էքսիմեր լազերային վիրաբուժության ոլորտը կայացել ու զարգանում է

Այսօր Հայաստանն այն երկրներից է, որը կարող է հպարտանալ աչքի հիվանդությունների բուժման մեջ գրանցած մեծ և խոստումնալից ձեռքբերումներով:

Բոլորիս հայտնի Սերգեյ Վարդանի Մալայանի անվան ակնաբուժական կենտրոնը կազմավորվել է դեռևս 1978 թ.-ին՝  կլինիկայի ղեկավար Սերգեյ Մալայանի և նրա որդի Ալեքսանդր Սերգեյի Մալայանի անմիջական նախաձեռնությամբ: Ներկայումս այն բազմապրոֆիլ ակնաբուժական ամենամեծ կենտրոնն է` հագեցած գերժամանակակից սարքավորումներով, որտեղ իրականացվում են միջազգային չափորոշիչներին համապատասխան  վիրահատական միջամտություններ:

 Կենտրոնը միջազգային գիտական կոնֆերասներում բազմիցս ներկայացրել է կլինիկայի ձեռքբերումները և փորձը՝ բարձր պահելով հայ ակնաբույժների համբավը:

Կենտրոնի նվիրյալ մասնագետների մեծ մասը վերապատրաստվել է աշխարհի առաջատար երկրներում, իրականացրել բարդագույն միջամտություններ` մարդկանց վերադարձնելով ամենաթանկը` աչքի լույսը:

Այդ նվիրյալներից է նաև մեր զրուցակից Ս.Վ. Մալայանի անվան ակնաբուժական կենտրոնի նորագույն ախտորոշման և լազերային վիրաբուժության բաժանմունքի վարիչ Ելենա Մալայանը, ով առաջինն է Հայաստանում  իրականացրել էքսիմեր լազերային վիրահատություններ և մինչ օրս մեծ նվիրումով շարունակում է իր  գործը, բժշկուհի, ում ավանդը և նվիրումը ահռելի է Հայաստանում այդ ոլորտի կայացման և զարգացման գործում:

Նրա երկար  տարիների նվիրյալ աշխատանքն իսկապես արժանի է մեծ գնահատանքի: Նրա բազմամյա վաստակը ու ջանասիրությունը  ակնաբուժության մեջ  օրինակ է շատ-շատերի համար:

Ելենա Մալայանը այն ակնաբույժներից է, որի գործունեության շնորհիվ Հայաստանի ակնաբուժության անունն իր ուրույն ներկայությունն ունի աշխարհի տարբեր անկյուններում։ Կին, որի կենսագրության յուրաքանչյուր էջում նվաճում է արձանագրված: Երբ կոչումն ու նվիրումը միաձուլված են, գրվում է ուրույն կենսագրություն, որն իր բարերար և նշանակալից հետքն է թողնում բժշկագիտության մեջ: Նրա շնորհիվ  տեղայնացվեց միջազգային փորձը, և  այսօր հարյուրավոր անհատներ գտնում են առողջացման ճանապարհը:​                                                                                                                                         

 -Բժշկուհի, Մալայան գերդաստանի անունը վաղուց արդեն Հայաստանում ակնաբուժության մեջ գրանցված հաղթանակների, կյանքի որակն ապահովող նորարարությունների հետ է կապված։ Կխոսե՞ք մինչ օրս Ձեր անցած ուղու մասին։   Տեղյակ ենք, որ առաջինն էիք  Հայաստանում  էքսիմեր լազերային վիրաբուժության ոլորտում։ Կմանրամասնե՞ք, թե ինչ ճանապարհ պահանջվեց այդ մեթոդի ներդրման համար։

-Անհամեստություն թող չթվա, այո՛, Մալայան գերդաստանի ավանդը և նվիրումը հայկական ակնաբուժության մեջ անուրանալի է:

Նշեմ, որ Սերգեյ Վարդանի Մալայանի անվան ակնաբուժական կենտրոնը կազմավորվել է  պապիկիս՝ Սերգեյ Վարդանի Մալայանի և հայրիկիս՝ Ալեքսանդր Սերգեյի Մալայանի անմիջական նախաձեռնությամբ: 

Ս. Վ․ Մալայանի անվան ակնաբուժական կենտրոնի ստեղծման հիմքում Սերգեյ Մալայանի գաղափարն էր, որ Հայաստանում պետք է լինի մեծ մասնագիտացված ակնաբուժական կենտրոն, և այդ գաղափարի իրագործման մեջ մեծ ներդրում է ունեցել այդ տարիների ՀՀ առողջապահության նախարար Էմիլ Գաբրիելյանը, որն այդ գաղափարը մեծ խանդավառությամբ է ընդունել,  և իրենց միահամուռ ուժերով ստեղծվել է Ս. Մալայանի անվան ակնաբուժական կենտրոնը։

Ավաղ, պապիկս կարճ ժամանակահատված` մոտավորապես 5-6 ամիս աշխատեց կլինիկայում, ով մահացավ բավականին երիտասարդ տարիքում, և հայրս շարունակեց նրա գործը։ Հավելեմ, որ արդի ակնաբուժության, հատկապես` միկրովիրաբուժության,  հիմնադիրը  եղել է Ալեքսանդր Մալայանը, և այդ տարիներին ահռելի թվով վիրահատություններ են կատարվել կենտրոնում, որոնք մինչ այդ չէին կատարվում մեր երկրում, և մարդիկ ստիպված արտերկրում էին  վիրահատվում։ Իսկ ինչ վերաբերում է մինչ օրս  իմ անցած ուղուն, միանշանակ դժվար և պատասխանատու էր այդ գործը շարունակելը` պահպանելով ու զարգացնելով արդեն ստեղծվածը: Բայց իմ ճանապարհը մի փոքր այլ կերպ ընթացավ. 2001 թվականին, երբ ավարտեցի ակնաբուժության օրդինատուրան, այդ տարիներին Ավագյան բժշկական կենտրոնում ներդրվեց էքսիմեր լազերային սարքը, երևի թե, միակն էր ակնաբուժության մեջ, որ Հայաստանում չէր իրականացվում,  և հայրս շատ պնդեց, որ ես գնամ այդ ուղղությամբ: Ես ընտրեցի այդ ուղին` գիտակցելով, որ դժվարին ճանապարհ պիտի անցնեմ:  Ամեն դեպքում ընտրեցի այդ նեղ մասնագիտացումը, և փառք Աստծո, մինչ օրս  չեմ երկմտել իմ ընտրության մեջ և շնորհակալ եմ հորս այդ ուղղորդման համար:  Առաջին անգամ Հայաստանում ես կատարեցի այդ վիրահատությունը, որը լայն տարածում ստացավ:  Իհարկե  դժվար էր այդ վիրահատության նոր մեթոդը կիրառելի ու ընդունելի դարձնելը, քանզի հիմնականում երիտասարդ մասնագետներ էին վիրահատական միջամտության մեջ ներգրավվում, և շատ ժամանակ, այո, իմ երիտասարդ լինելու փաստը  այդ վիրահատության  հանդեպ  անվստահություն էր ստեղծում, և ձգտում էին արտերկրում իրականացնել այն։  Դժվար էր ինձ համար այդ ճանապարհն անցնելը, և շատ կարևոր է կլինիկայի բուժանձնակազմի աջակցությունն ինձ, և այսօր այդ մեթոդի ճանաչելիության համար մեծ ավանդ ունի Ս. Մալյանի անվան ակնաբուժական կենտրոնը։ 2006 թվականին Ս.Վ. Մալայանի անվան ակնաբուժական կենտրոնը ձեռք բերեց առաջին լազերային սարքը, և ես իմ աշխատանքային գործունեությունը շարունակեցի միայն այս կենտրոնում։ Լազերային վիրաբուժությունը, չեմ կարող ասել, բարդագույն վիրաբուժության տեսակ է, քանի որ  դրա մեջ շատ մեծ տեղ ունի տեխնիկական նորարական սարքավորումների հագեցվածությունը, ինչպես նաև նոր մեթոդների ներդրումը: 4-5 տարին մեկ թարմացվում են սարքավորումները: Կան նոր մոտեցումներ  լազերային վիրահատության մեջ. այսինքն, եթե տարիներ առաջ, երբ չէինք կարող վիրահատել բարձր կարճատեսություն և հեռատեսություն ունեցող բուժառուների բարդացած տեսակները, այսօր, ի ուրախություն մեզ,  արդի տեխնիկական հագեցվածության շնորհիվ դա հնարավոր է իրագործել։ Բնականաբար պետք է բժիշկը տիրապետի նորարական բուժմոտեցումներին և մեթոդներին` մշտապես լինելով նորարարությունների զարկերակին` մասնակցելով  կոնֆերանսներին և վերապատրաստման դասընթացներին։ Այսօր կիրառության մեջ են լազերային վիրահատության միջոցով շտկման 3 տեսակ, և  շատ հազվադեպ են հանդիպում դեպքեր, երբ  մերժում ենք և հակացուցում  բուժառուներին վիրահատել: Դա լինում է այն դեպքերում, երբ  ուղեկցվող այլ խնդիր է առկա աչքում։ Մեր հնարավորություններն այսօր բավականին ծավալուն են: Տարիների ընթացքում հասկացա, որ ես ինձ ավելի լիրաժեք եմ զգում  էքստրիմ էքսիմեր լազերային վիրաբուժության մեջ` կատարելով կերակոտունուսի բոլոր տեսակների վիրահատական բուժում, ինչն առկա է արդի ակնաբուժության մեջ: Նաև  իրականացնում եմ  բարդագույն փոխպատվաստումներ:

-Բժշկուհի, կխնդրենք խոսեք լազերային կորեկցիայի ցուցումների և հակացուցումների մասին։

- Որպես առաջին ցուցում, դա իհարկե բուժառուի ցանկությունն է ազատվել ակնոց կրելուց, այսինքն` չկա մոտեցում, որ ցածր կարճատեսության դեպքում պետք չէ վիրահատվել, բարձրի դեպքում պետք է։ Նույնիսկ փոքր կարճատեսության դեպքում, եթե մարդը չի ուզում նույնիսկ -1 ակնոց կրել, մենք կարող ենք վիրահատել, եթե իհարկե չկա հակացուցում, այսինքն` այդ նպատակով առաջին քայլը, որը պետք է բուժառուն անի, անցնի հետազոտություններ, և եթե արդյունքում չկա հակացուցում, ապա կարելի է վիրահատել ցանկացած աստիճանի կարճատեսության և հեռատեսության դեպքում։

-Ո՞րն է լազերային կորեկցիայի ամենաօպտիմալ տարիքը։

- Վիրահատության ամենաօպտիմալ տարիքային շեմը հիմնականում 18-50 տարեկանն է, իհարկե կարող են լինել բացառություններ։ Տարիքային շեմը պայմանավորված է նրանով, որ 18-19 տարիքում արդեն գրեթե հիմնականում աճող չի լինում խնդիրը, եթե ավելի երիտասարդ տարիքում հատկապես կարճատեսությունը աճելու միտում ունի, իհարկե ցանկալի է սպասել մի քիչ դադարի, նոր դիմել վիրահատական միջամտության, իսկ վերին շեմը պայմանավորված է նրանով, որ ակնաբուժության զարգացման հետ մեկտեղ այսօր կա նաև բավականին արդյունավետ մեթոդ ոսպնյակը փոխելու համար, այսինքն ռեֆրակցիոն կատարակտի  վիրահատություն, որն արվում է հենց այն նպատակով, որպեսզի բուժառուն չկրի ակնոց` ոչ մոտիկ և ոչ հեռու հեռավորության համար։

-Ի՞նչ է  Lastik միջամտությունը, և ո՞ր դեպքում է այն ցուցված։

-Lastik միջամտությունը վերը նշված այդ 3 մեթոդներից մեկն է, և երևի թե` ամենակիրառելին, քանզի այն ունի բարձր ակտիվություն և հետվիրահատական արագ ապաքինում. բուժառուն կարող է վիրահատությունից  մի քանի ժամ հետո կամ մեկ  օր անց  վերադառնալ իր առօրյա կյանքին, առանց ինչ-որ սահմանափակումների։ Ցուցումներից մեկը 4-5 աստիճանից բարձր կարճատեսության դեպքն է, բայց հաճախ  բուժառուի ցանկության հետ է կապված, երբ ցանկանում են արագ ապաքինում կամ պատրաստվում են երկրից մեկնել։ Ունենք շատ բուժառուներ նաև արտերկրից , ովքեր ցանկանում են մեզ մոտ վիրահատվել։

-Տեղյակ ենք, որ մի շարք գիտական հոդվածների հեղինակ եք: Ի՞նչ թեմաներ են դրանք ընդգրկում։

-Գիտական հոդվածները ուղղված են լազերային վիրահատություններին, կերատոկոնուսի բուժմանը, հիմնականում մշակում ենք մեր իրականացրած գործունեությունը և մեզ համար էլ շատ բաներ ենք տեսնում` ամենօրյա աշխատանքը վերլուծելով վերանայում ենք, թե ինչ արդյունքներ ենք ունեցել` դրական և, ցավոք, հնարավոր է ոչ դրական դեպքերով: Եվ այդ ամբողջն ամփոփելով` դրանք ներկայացվում են հոդվածների և զեկուցումների տեսքով:

-Ի՞նչ է քրոսսլինքինգ միջամտությունը, և ինչ տեսակներ կան։

 -Այն այսօր համարվում է ոսկե ստանդարտ կերակոտունուսը բուժելու և հետագա բարդացումները կանխարգելելու  համար։ Այն վիրահատության տեսակ չէ, այլ ֆիզոթերապիայի նման միջոց է, և կրկին բավականին մեծ քայլ է ակնաբուժության մեջ, քանի որ կերատոկոնուսը բավականին լայն տարածում ունի Հայաստանում և հաճախ  երիտասարդ տարիքային շեմում է ի հայտ գալիս։ Նպատակը կերատոկոնուսի զարգացումը կանխելն է, հակառակ դեպքում հիվանդությունը  շատ հաճախ ունենում է բավականին ագրեսիվ ընթացք, և ի վերջո, արդեն ծայրահեղ փուլերում ստիպված ենք լինում կատարել բավականին լուրջ վիրահատություն` փոխպատվաստում, իհարկե ցանկալի չէ, որ հասնի դրան, և դրա դեմ առաջին քայլը քրոսլինքինգն է։ Այն իրենից ներկայացնում է բավականին պարզ միջամտություն` կաթիլի կիրառում և եղջերաթաղանթի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթով մշակում,  որպեսզի եղջերաթաղանթը կարծրանա, քանի որ կերակոտոնուսի ժամանակ եղջերաթաղանթը, կոպիտ ասած, մաշվում է, բարակում և թուլանում` փոխելով իր անատոմիական կառուցվածքը, դառնալով կոնաձև: Եվ այդ բուժառուները արդյունքում շատ դժվարությամբ են հարմարվում ակնոցի և լինզայի կրմանը, որոնք բուժում չեն կարող համարվել, քանի որ եղջերաթաղանթը շարունակվում է ենթարկվել փոփոխությունների։ Բավականին արդյունավետ բուժմոտեցում է, և կարող եմ հավելել, որ 2010-2011թթ. սկսած այն կիրառության մեջ է մտնել Հայաստանում, և գրեթե չի եղել դեպք, որ դրա արդյունավետությունը չտեսնենք: Այսինքն, շատ դեպքերում  արձանագրվում են դրական փոփոխություններ` թե՛ հիվանդության աստիճանի և թե՛ տեսողության տեսանկյունից: Երևի թե, 1-2 դեպք է եղել, որ ստիպված դիմել ենք փոխպատվաստման օգնությանը, այն էլ` ծայրահեղ դեպքերում` չիմանալով արդյունավետ կլինի, թե՝ ոչ։

-Իսկ որպես վերջաբան` Ձեր մաղթանքն ու հորդորը մեր հասարակությանը, մեր ընթերցողներին:

 -Մեր երկրին առաջնահերթ խաղաղություն եմ մաղթում  և ապահովություն, որից կախված շատ հարցեր արդեն իրենց ուրվագիծը կունենան։ Առողջ լինելու առումով, բոլորին կհորդորեի տարին գոնե մեկ անգամ հետազոտություն անցնել` նույնիսկ գանգատների բացակայության դեպքում, քանզի հիվանդության՝ վաղ փուլերում հայտնաբերումը, բնականաբար, ավելի կհեշտացնի խնդրի կանխարգելումը: Պետք է վստահել և հավատով լցվել  բժիշկների հանդեպ, քանզի դա  բուժման հաջողության գրավականն է։ Հարգալից լինել մեկը մյուսի հանդեպ, բժիշկ-բուժառու հարաբերակցության մեջ պահպանվեն էթիկայի կանոնները։ Իրականում, երբ  շփումը չի ստացվում, մոտեցման սահմանները չեն գտնվում,  ինչքան էլ բուժառուն գիտակցի, որ բուժող բժիշկը իր ոլորտում բավականին փորձառու է, մեծ համբավ ունի և հարգանքի արժանի բժիշկ է, վստահ եղեք,  բուժման դրական ընթացք չի կարող ստացվել։ Ցանկությունս մեկն է, որ  հայ ազգը ապրի և արարի իր երկրում, իրենք իրենց հետ ներդաշնակ լինեն, քանզի երբ հոգին հանգիստ է,  դրականով լեցուն , ցանկացած խնդիր հաղթահարելի է: Առողջ եղե՛ք։