Կհորդորեմ մեր հանրությանը սեփական առողջությունը առաջնահերթության սկզբունքով վեր դասել բոլոր զբաղմունքներից

Վիտրեոռետինալ վիրաբուժությունը ժամանակակից ակնաբուժության ամենահեռանկարային ուղղություններից է։ Հենց այս ուղղությունն է թույլ տալիս լավացնել կամ ամբողջությամբ վերականգնել տեսողությունը այն դեպքում, երբ մինչև վերջերս նման միջամտությունը համարվում էր անհնար։

Մեր զրուցակիցն է Մխիթար Հերացու անվան Երեւանի պետական բժշկական համալսարանի Ակնաբուժության ամբիոնի դասախոս, Ս. Վ. Մալայանի անվան ակնաբուժական կենտրոնի վիտրեոռետինալ բաժանմունքի ակնաբույժ Սիրանույշ Մատինյանը։ Բժշկուհին մշտապես դիմակայել է ժամանակների և գիտության մարտահրավերներին՝ շարունակաբար լրացրել ու հարստացրել իր գիտելիքներն ու մարդկային տեսակի ներուժը՝ հատուկ շեշտադրելով արդի բուժմոտեցումները` դրսևորելով  պրոֆեսիոնալիզմը և բժիշկ-բուժառու լավագույն մոտեցումները:

 Իսկ ակնաբուժության ոլորտում իրապես զարմացնում ու նրա մասնագիտական բարձր պատրաստվածությունը մեկտեղվում է  անսահման բարի հոգու, զգայուն սրտի և հավատի հետ առ Աստված` ստեղծելով յուրահատուկ, տարբերվող կերպար:  Իր բազմավաստակ գործելաոճով նա ևս մեկ անգամ ապացուցում է, որ բժշկությունը բիզնես չէ, այն կոչված է փրկել մարդկային կյանքեր, այս դեպքում` աչքեր` բարձրացնելով կյանքի որակը: Բժշկությունը նրա կյանքն է, ամեն փրկված կյանքը` կյանքի իմաստը… 

-Բժշկուհի, կմանրամասնե՞ք, թե ակնային ինչ  պաթոլոգիաներով է զբաղվում ձեր բաժանմունքը։

-Ս. Վ. Մալայանի անվան ակնաբուժական կենտրոնի վիտրեոռետինալ բաժանմունքում զբաղվում եմ ակնահատակի բոլոր պաթոլոգիաների հետազոտմամբ եւ բուժմամբ` տարիքային մակուլյար կամ «դեղին բծի» դեգեներացիայի, որոնք, ցավոք, ամբողջ աշխարհում եւս մեծ տարածում ունեն եւ երկարակեցության հետ պայմանավորված` շատ արդիական է դարձել տարեցների մոտ, երբ  նրանք կորցնում են իրենց տեսողությունը, ինչպես նաեւ աթերոսկլերոտիկ ախտահարումները, կատարակտը, այսինքն` օրգանիզմի ծերացումից բխող խնդիրները։ Ցավոք, հաճախացել են եւ մեծ թիվ են կազմում ցանցենու շերտազատման դեպքերը թե՛ երեխաների, թե՛ դեռահասների շրջանում, որը պատճառահետեւանք է բարդացած կարճատեսության,   դիաբետիկ շերտազատումները, որն ինքնին բավականին ծանր պաթոլոգիա է, հիպերտոնիկ ագիոպաթիաները։ Մեր բաժանմունքում իրականացվում են ակնահատակի ամենաբարդ վիրահատությունները։ Վիտրեոռետինալ վիրահատություն նշանակվում է պրոլիֆերատիվ դիաբետիկ ռետինոպաթիայի, ապակենման մարմնի դեստրուկցիայի, հեմոֆթալմի (արյունազեղում ապակենման մարմնում), հետթրոմբոթիկ պրոլիֆերատիվ ռետինոպաթիայի,  էպիմակուլյար ֆիբրոզի, ապակենման մարմնի ախտահարումների (պղտորում, ոսպնյակի տեղախախտ), մակուլյար պատռվածքների, ցանցաթաղանթի շերտազատման և պատռվածքների, կատարակտաների բարդացած դեպքերում։  Այսինքն` իրականացվում են բարդագույն պաթոլոգիաների բուժում` բուժառուներին վերադարձնելով  աչքի լույսը։ Այդ թվում նաև  տարբեր հետվիրահատական, հետրավմատիկ, կամ այլ ծագման էնդոֆթալմիտների՝ թարախային բորբոքումների բուժմամբ:

-Բժշկուհի, ի՞նչ է կատարակտի ֆակոէմուլսիֆիկացիան, և ո՞ր դեպքում է այն իրականացվում։

-Կատարակտի ֆակոէմուլսիֆիկացիան պղտորված ոսպնյակի վիրահատական միջամտությամբ հեռացումն է ամենաժամանակակից մեթոդով՝ ուլտրաձայնի միջոցով։ Այսինքն` այն բուժառուների մոտ, ովքեր ունեն կատարակտի վիրահատության անհրաժեշտություն։ Եվ իհարկե ցանկալի է այն իրականացնել ոչ հասուն կատարակտի դեպքում, երբ կարող ենք գրանցել արդյունավետ ցուցանիշներ։

-Ի՞նչ ասել է  արտիֆակիկ աչք։ 

-Արտիֆակիկ աչքը արհեստական ոսպնյակով աչքն է, այսինքն՝ այլ կերպ ասած կատարակտի վիրահատությունից հետո, երբ  տեղադրվում է արհեստական ոսպնյակ, այդ աչքը կոչվում է արտիֆակիկ աչք։

- Իսկ ի՞նչ  է ամետրոպիան։

-Ամետրոպիան ցանկացած ակնային շեղումն է նորմալ ռեֆրակցիայից՝ բեկման ուժից, այսինքն, երբ  աչքը նորմայում հարմարվում է հստակ տեսողությանը տարբեր հեռավորությունների վրա։ Ամետրոպիաների դեպքում առաջանում է շեղում  հստակ տեսնելու հնարավորությունից, եւ դա պայմանավորված է տարբեր պաթոլոգիաներով` կարճատեսություն, հեռատեսություն, աստիգմատիզմ, որոնք էլ հենց առաջացնում են այդ շեղումները։

-Շաքարային դիաբետը աչքերի ի՞նչ խնդրի կարող է հանգեցնել։

-Շաքարային դիաբետը, ցավոք, օր օրի լայն տարածում է գտնում եւ աննկարագրելի տեմպերով զարգացում ապրում` հետագայում դրանից բխող բարդություններով։ Թերեւս, ամենածանր բարդությունը ակնաբուժության մեջ դիաբետիկ ռեթինոպաթիան է, իսկ դրանից բխող բարդությունները ցանցենու շերտազատումն է, ապակենման մարմնի մեջ արյունազեղումները, նեովասկուլյար գլաուկոման, որոնք թերեւս դասվում են կուրություն բերող ամենամեծ խմբին։ Շաքարային դիաբետի դեպքում ակնագնդի ցանկացած հատված կարող է ախտահարվել` սկսած առաջնային հատվածից եղջերենու ախտահարումով` կատարակտով, ապակենման մարմնում արյունազեղումներով, ցանցենու շերտազատումով: Այսինքն` ամբողջ ակնագունդը շաքարային դիաբետի արդյունքում կարող է ենթարկվել լուրջ ախտահարման։

-Բժշկուհի, ո՞ր դեպքում է ցուցված վիտրեկտոմիան:

Վիտրեոռետինալ վիրաբուժության ամենահաճախ իրականացվող վիրահատություններից է վիտրէկտոմիան, որի ժամանակ ամբողջությամբ հեռացվում է ապակենման մարմինը և առկա պրոլիֆերատիվ մեմբրաները, արյունազեղումները, թարախային էքսուդատը։ Բացի դրանից, իրականացվում է սպիացած հյուսվածքների հեռացում ապակենման մարմնից կամ ցանցաթաղանթի մակերեսից։

Վիտրէկտոմիան՝ ապակենման մարմնի հեռացումը, առաջին անգամ կատարվել է մեր կենտրոնում 1985 թվականին՝ պրոֆեսոր Ալեքսանդր Սերգեյի Մալայանի կողմից։

Սկսած այդ թվականից մինչ այսօր մեր բժիշկները, պարբերաբար վերապատրաստվելով և կատարելագործվելով այս բնագավառում, հաջողությամբ կատարում են վիտրեոռետինալ վիրահատությունները: Վիրահատության մեթոդի ընտրությունը, ինչպես նաև վիրահատական միջամտության ծավալը որոշվում է՝ նախապես իրականացված հետազոտությունների, պաթոլոգիայի բարդության և բուժող բժշկի կարծիքի հիման վրա։

Վիտրեկտրոմիան կիրառելի է վերը նշված պաթոլոգիաների բուժման դեպքում, դիաբետիկ, հիպերտոնիկ ռեթինոպաթիայի, ապակենման մարմնի մեջ արյունազեղումների, ցանցենու շերտազատման դեպքերում, որը բացառապես շտկվում է վիտրեկտրոմիայի միջոցով, տարբեր տեսակի ապակենման մարմնի փոխարինիչների ժամանակավոր կիրառումով, որոնք թույլ են տալիս շտկել ցանցենու ճշգրիտ անատոմիական դիրքը եւ հնարավորինս վերականգնել կորցրած տեսողությունը։

-Բժշկուհի, արդյո՞ք բուժելի է  կուրությունը:

-Նայած թե  ինչ աստիճանի կուրություն է, եթե աչքն ընդհանրապես կորցրել է լույս տեսնելու ունակությունը, ցավոք, այն բուժման ենթակա չէ։ Իհարկե արդի նորարական բուժմոտեցումների մեջ կիրառելի են իմպլանտներ, որոնք կարող են վերականգնել որոշ չափով տեսողությունը: Մեր երկրում նման վիրահատություններ, ցավոք,  առայժմ չեն իրականացվում, բայց հուսանք` մոտ ապագայում նման բուժառուների համար էլ մեր երկրում կունենանք հնարավորություն իրականացնել նման վիրահատություններ։

-Կոնտակտային լինզա՞, թե՞ ակնոց։ Ո՞րն է ավելի արդյունավետ:

-Իրականում ցանկացած կոնտակտային լինզա կրող անձ պետք է կրի նաեւ ակնոց, քանզի կան դեպքեր, երբ ուղղակի վերջինների կիրառումը չի թույլատրվում մի շարք բորբոքային հիվանդությունների դեպքում։ Երկուսն էլ բավականին մեծ կիրառություն ունեն, երկուսն էլ ունեն իրենց առավելությունները, բայց ինչ-որ տեղ նաեւ դա պայմանավորված է տվյալ անձի մասնագիտական գործունեությամբ եւ նախասիրություններով։ Թերեւս, երկուսն էլ առանձին խնամք են պահանջում։

-Իսկ  մեր ժամանակներում  աչքի  ո՞ր հիվանդություններն են երիտասարդացում ապրել։ Ըստ Ձեր աշխատանքային փորձի` որո՞նք են ավելի հաճախ հանդիպող ակնային հիվանդությունները։

-Գրեթե բոլոր ակնային հիվանդությունները երիտասարդացում են ապրել։ Եթե հիվանդություններ կային, որ կհանդիպեին ավելի մեծ տարիքում, այսօր երիտասարդացում են ապրել։ Իսկապես, երբ վերհիշում եմ որպես սկսնակ ակնաբույժ իմ երիտասարդ տարիները,   կան հիվանդություններ, որ շատ հազվադեպ էին հանդիպում։ Իսկ այսօր բավականին մեծ թիվ են կազմում դրանք, իհարկե միանշանակ դա պայմանավորված է թե՛ էկոլոգիայի փոփոխություններով, թե՛ արդի գաջեթների, սմարտֆոնների լայն կիրառությամբ, թե՛ մաքուր օդ շնչելուն ավելի քիչ ժամանակ տրամադրելու հանգամանքով եւ մի շարք այլ պատճառներով, սխալ տեսողական հիգիենայով։

-Հասցնո՞ւմ եք արդյոք մասնակցել վերապատրաստումների` Ձեր գերլարված աշխատանքային գրաֆիկին զուգահեռ։

-Իհարկե փորձում ենք հետ չմնալ նորարարությունների զարկերակից, քանզի բժշկությունը այնպիսի արագությամբ է զարգանում, որ եթե հետ մնաս այդ ընթացքից, որպես մասնագետ կարող ես զիջել դիրքերդ եւ դոփել տեղում։ Ուստի, անպայման պետք է ժամանակ գտնել վերապատրաստումների համար, քանզի այն շատ կարեւոր է մասնագետի առաջխաղացման համար։ Նման վերապատրաստումները մեզ տալիս են փորձի փոխանակում արտերկրի կոլեգաների հետ, քանզի իրենց մոտ բավականին արագ է զարգանում բժշկությունը։

-Տեղյակ ենք, որ դասախոսում եք Երեւանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանում։ Շփվելով երիտասարդ կադրերի հետ`ինչպե՞ս եք պատկերացնում մեր ապագա ակնաբուժությունը:

-Հուրախություն մեզ` այսօր ունենք բավականին խոստումնալից երիտասարդություն, որոնք բավականին զարգացած են, ձգտող, պրպտող, եւ լիահույս եմ, որ մեր ակնաբուժության ապագան հուսալի ձեռքերում է, հատկապես, որ այսօր իրենք ավելի մեծ հնարավորություն ունեն ինքակրթվելու, քան մեր ուսանելու տարիներին էին։  Անկեղծանալով կցանկանայի ասել, որ  շատ սիրում եմ մեր ուսանողներին: Իհարկե, տարիների ընթացքում եղել են տարբեր տեսակի ուսանողներ, ինչու չէ, նաեւ միջին մակարդակի գիտելիքներով, բայց Բժշկական համալսարանի ներկա կրթական ծրագիրը բավականին հագեցած է,  լեցուն եւ նաեւ պահանջկոտ։ Ուստի, Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանում ուսանելը այդքան էլ դյուրին չէ, այսինքն` եթե պատրաստված չլինեն, չունենան համապատասխան գիտելիքներ, համառություն, համբերություն` առանց ընկճվելու առաջ գնալու, եւ պրպտող միտք, դժվար կլինի ուսանելը։ Բայց,  փառք Աստծո, այսօրվա  ուսանողների մեծ մասը մեր ապագա բժշկությունն ավելի են զարգացնելու։ Ես դրանում վստահ եմ։

- Ի՞նչն է Ձեզ համար ներշնչանքի աղբյուր։

-Ես ինձ լիրաժեք եմ զգում, երբ օգնում եմ մարդկանց,  պետք է լուսավորել ոչ միայն մարդկանց աչքերը, այլեւ սիրտը եւ հոգին, մարդիկ պետք է լուսավոր լինեն իրենց էությամբ ամբողջովին։

-Ըստ Ձեզ` բժշկությունը առաքելություն է, թե՝ կոչում։

-Հատկապես մեր երկրում, կարծում եմ, բժշկությունը առաքելություն է, բայց իհարկե ոչ բոլորին  է ի վերուստ տրված կոչումով բժիշկը լինելը։

-Որպես մեր զրույցի  վերջաբան, խնդրեմ, Ձեր մաղթանքն ու հորդորը մեր հասարակությունը։

-Առաջնահերթ ցանկանում եմ, որ ապրենք խաղաղ երկնքի տակ, քանզի ապահով երկրում մարդիկ հոգեպես  ավելի հանգիստ են, քանի որ բոլոր հիվանդությունների պատճառը մեր նյարդային համակարգի անհանգստությունն է, նաեւ ակնային հիվանդությունների դեպքում է կարեւոր հոգեվիճակը։ Կցանկանայի մեր հասարակությանը կուռ համբերություն, որպեսզի դիմակայի իրեն բախվող ցանկացած հիվանդությանը։ Ժամանակին բժշկի չդիմելու պատճառները բավականին խորն են, մենք լավ գիտակցում ենք, որ սոցիալական կարգավիճակը առաջին տեղում է` ուշացման դեպքերի առումով, ծայրահեղ վիճակում են  դիմում բժշկի օգնությանը, երբեմն` ստիպված, բայց ցավոք սրտի, արդեն շատ ուշացած։ Շատ կցանկանայի, որ մեր երկիրը իր զարգացման մակարդակով երբեւէ չզիջեր եվրոպական առաջատար երկրներին, որտեղ հնարավոր է ամեն ինչը կազմակերպել ժամանակին եւ ամենաբարձր մակարդակով: Մասնագետների առումով մենք ընդհանրապես խնդիր չունենք, ամբողջ խնդիրը ուշ դիմելիության մեջ է։ Կհորդորեմ մեր հանրությանը սեփական առողջությունը առաջնահերթության սկզբունքով վեր դասել բոլոր զբաղմունքներից, հետաքրքրություններից, չխնայել ժամանակային ու նյութական ռեսուրսները՝ հնարավորինս առողջ լինելու և Աստծո պարգևած առողջությունը պահպանելու ու վայելելու համար: Հուշեմ նաև միջոցը՝ մի փոքր, բայց կարևոր մասնագիտական հիշեցմամբ. յուրաքանչյուր հիվանդության կանխարգելումը անհամեմատ ավելի դյուրին է ու արդյունավետ, եթե մարդը առողջության ինչ-ինչ խաթարումներ նկատելու դեպքում, առանց տարակուսելու, իր մոտ ծագած խնդիրները շրջապատի հետ քննարկելու և այլոց խնդիրների հետ համեմատելու փոխարեն, պարզապես թակի բժշկի դուռը: Պարզ, հասկանալի իրողություն է՝ վաղ փուլերում ախտորոշված հիվանդությունը ճնշող մեծամասնությամբ հաղթահարելի է: Պետք չէ խնայել առողջության հաշվին, քանի որ շատ հաճախ կարող են լինել անդառնալի հետևանքներ, որոնք կարող են ավերիչ լինել ոչ միայն մարմնապես, այլև` հոգեպես:

Առողջ եղեք։

Պետք է ամեն ոք զբաղվի իր մասնագիտությամբ, ամեն ոք լինի իր տեղում

Մանկական վիրաբուժությունը առողջապահության չափազանց կարևոր ուղղություններից է, որը միավորում է մանկաբուժությունն ու վիրաբուժությունը: Բժիշկ դառնալու ամենակարևոր պայմանը ընտրած մասնագիտությունը անսահմանորեն սիրելն է, նաև մասնագիտական գիտելիքները և փորձը խորացնելու համար ջանք ու եռանդ չխնայելը: Կան եզակի անհատներ, որոնք առանձնանում են իրենց գործին նվիրվածությամբ ու անսահման համեստությամբ: Նրանք իրենց գործն ազդարարողներից չեն, այլ լուռ ու անաղմուկ տրվում են աշխատանքին եւ անտրտունջ նվիրվում։ Հենց այդ նվիրայլներից է մեր զրուցակիցը` մանկական վիրաբույժ, ուրոլոգ, «Արաբկիր» բժշկական համալիրի կոնքի խոռոչի օրգանների գործառույթի խանգարման ծառայության ղեկավար ԱԼԲԵՐՏ ԼԱԼԱԶԱՐՅԱՆԸ։ Բազմաթիվ մասնագիտական վերապատրաստումներ անցնելով` նա կարողացավ ունենալ իր ուրույն ձեռագիրը մանկական վիրաբուժության մեջ՝ գործունեության մեջ կարևորելով աշխատասիրությունն ու նվիրվածությունը: Երբ մանկան ու ծնողի հետ բժիշկն անցնում է բուժման դժվարին ուղի, ակամայից հետաքրքիր կապ է ստեղծվում նրանց միջև, որը պահպանվում նաև հետագայում, և ծնողները շնորհակալ են լինում իրենց երեխային առողջություն պարգևած նվիրյալ բժշկին: Մարդիկ երախտագիտությամբ են պատմում մեծատառով մարդու ու իրենց մանուկների կյանքը փրկելու հրաշագործության մասին։

-ԲԺԻՇԿ, ՈՐՈ՞ՆՔ ԵՆ ՇՏԱՊ ՎԻՐԱՀԱՏՈՒԹՅՈՒՆ ՊԱՀԱՆՋՈՂ ԱՄԵՆԻՑ ՀԱՃԱԽ ՀԱՆԴԻՊՈՂ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ:

-Առաջնահերթ կնշեի ամորձու պաթոլոգիաները, այնուհետև` տրավմաները և քարերը։

-Ի՞ՆՉ Է ՍԹՐԵՍԱՅԻՆ ԱՆՄԻԶԱՊԱՀՈՒԹՅՈՒՆԸ:

-Սթրեսային անմիզապահությւոնը մանկական տարիքում չի հանդիպում, հանդիպում է տարեց, հիմնականում մի քանի ծննդաբերություն ունեցած, կտրուկ նիհարած, արգանդի իջեցումներ ունեցող կանանց շրջանում: Պատճառը միզապարկի վզիկի իջեցումն է կոնքի ստոծանուց ցած: Ախտանշանները՝ աստիճաններ բարձրանալիս, հազի, փռշտոցի ժամանակ մեզի ակամա արտահոսքն է:

-ԻՆՉՊԵ՞Ս Է ԶԱՐԳԱՆՈՒՄ ԱՄՈՐՁՈՒ ՀԻՊՈՊԼԱԶԻԱՆ:

-Ամորձու հիպոպլազիան, եթե սկզբից տարբերակենք` վերցնելով փոքր ամորձի տերմինը, ի սկզբանե կարող է լինել թերզարգացած ամորձի, որն էլ հենց հիպոպլազիա ասվածն է: Այլ դեպքում տեղի է ունենում ամորձու երկրորդային աստիճանաբար ատրոֆիա, որի խանգարման հետևանքով այն չափերով փոքրանում էր, սնուցումը վատանում։ Հիպոպլազիան առաջին տարբերակն այն է, երբ բնածին թերզարգացած է ձվիկը։ Փոքր տարիքում ոչ մի արտահայտման ձև չունի, միայն տարբերակվում է ձվիկի փոքր չափերով։ Իսկ սեռահասունացման տարիքից հետո, երբ որ ամորձին պետք է իր ֆունկցիան արդեն կատարի, էնդոկրին ֆունկցիան սովորաբար առանձնապես տուժած չի լինում, և ոչ մի բանով չի արտահայտվում, եթե մյուս ամորձին նորմալ է։ Իսկ սերմ արտադրող ֆունկցիան տուժած է լինում` կախված թերզարգացման աստիճանից։ Կան թերզարգացման 1-ին, 2-րդ, 3-րդ աստիճաններ: 3-րդ աստիճանի դեպքում էնդոկրին ֆունկցիայի խաթարման արդյունքում սերմ չի կարող արտադրել, 2-րդի և 1-ինի ժամանակ արտադրվում է ինչ-որ քանակության և ինչ որ որակի սերմ, որն ամորձու նորմալ աշխատանքի դեպքում որեւիցե ձևով չի արտահայտվում, և երեխա ունենալու խնդիր չեն ունենում։

-ՈՐՈ՞ՆՔ ԵՆ ՄԻԶԱՊԱՐԿԻ ՆՅԱՐԴԵՐԻ ՎՆԱՍՄԱՆ ՀԵՏԵՎԱՆՔՆԵՐԸ։

-Առաջնահերթ կցանկանայի խոսել դրանց պատճառագիտությունից։ Ամենահաճախ մանկական տարիքում լինում է բնածին ողնուղեղային ճողվածքների կամ ախտահարումների ժամանակ, որի հետևանքով ողնուղեղում գտնվող միզարձակման կենտրոնից դեպի միզապարկ ներվավորումը խանգարված է լինում, կամ հենց կենտրոններում է խանգարվում։ Երկրորդը, ըստ հանդիպման հաճախականությամբ, մանկական տարիքում ուռուցքային ախտահարումներն են կոնքի խոռոչի տարբեր օրգաններում, որոնք սեղմվում են նյարդերի վրա կամ վնասում են նյարդերը: Եվ երրորդը` հետվիրահատական կամ միզապարկի վրա ոչ ճիշտ մուտքերով իրականացվող վիրահատություններից հետո առաջացող խնդիրներն են։ Արտահայտվում է միզապարկի աշխատանքի խանգարումներով, որոնք կարող են լինել 27 տարբեր տեսակների և մեծ մասամբ, եթե ոչ 100 տոկոս հավանականությամբ, առաջացնում է երիկամների անբավարարության, հատկապես, երբ ոչինչ չի արվում խնդրի լուծման համար։

-ԱՄՈՐՁՈՒ ՋՐԳՈՂՈՒԹՅՈՒՆ, ԿՄԱՆՐԱՄԱՍՆԵ՞Ք։

-Ամորձու ջրգողությունը ամորձու սեփական թաղանթի արտաքին և ներքին թերթիկների արանքում հեղուկի կուտակումն է, որը լինում է երկու տեսակի` բնածին կամ հաղորդակցվող ջրգողություն, որի ժամանակ կա բաց հաղորդակցություն որովայնի խոռոչի և ամորձու սեփական թաղանթի թերթիկների միջև։ Բնածին զարգացման արատ է, որի պատճառը որովայնամզի բունոցային ելունի օբլիտերացիայի խանգարումն է։ Այդ դեպքում հեղուկը պացիենտի ուղղահայաց դիրքում որովայնի խոռոչից իջնում է փոշտ, և փոշտի չափերը մեծանում են: Պառկած դիրքում հետ է գնում, պակասում։ Մինչև 1-1,5 տարեկանը շանս կա` ելունի փակվելու, և մինչ այդ տարիքային շեմը կուտակված հեղուկը ամորձում չի խանգարում աճին և զարգացմանը, այդ իսկ պատճառով այդ տարիքային շեմում ոչ մի միջամտություն չի կատարվում, 1,5-2 տարեկանում հազվադեպ է փակվում, և 2 տարեկանից հետո այլևս չի փակվում, և մինչև 3 տարեկանը պետք է կատարվի վիրահատական միջամտություն, քանզի 3 տարեկանից սկսած` ջրգողությունն արդեն խանգարում է ամորձու նորմալ աճին և զարգացմանը: 2-րդ տեսակի ջրգողությունը բնածին չի լինում, այն որևիցե հիվանդության հետևանք է, որի արդյունքում ամորձու սեփական թաղանթի թերթիկները սկսում են ավել քանակությամբ հեղուկ արտադրել։ Այդ հեղուկը միշտ ինչ-որ չափով արտադրվում է և ներծծվում, և արտադրման պրոցեսն ավելանում է` հեղուկն աստիճանաբար կուտակվելով թաղանթներում։ Կան հետևյալ հիմնական պատճառները` բորբոքային հիվանդություններ՝ բրուցելոզ, տուբերկուլոզ, երսինյոզ, համակարգային հիվանդություններ՝ ռևմատիզմ, պարբերական հիվանդություն, ուռուցքային ախտահարումներ, և ամենահաճախ հանդիպողը հետտրավմատիկ վնասվածքի հետևանքով և զարգացումով։ Սովորաբար առաջանում է վնասվածքից հետո 1-3 ամսվա ընթացքում։

-ԻՆՉՊԵ՞Ս ԲԱՐԵԼԱՎԵԼ ՓՈՐԿԱՊՈՒԹՅՈՒՆ ՈՒՆԵՑՈՂ ԵՐԵԽԱՅԻ ԻՆՔՆԱԶԳԱՑՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ՝ ԱՌԱՆՑ ԴԵՂԱՄԻՋՈՑՆԵՐԻ:

-Այո, հնարավոր է բուժել առանց դեղորայքային միջոցների, և այն կա բոլոր փորկապությունների սխեմաների մեջ, որը եթե չի իրականացվում, որևիցե բուժում օգուտ չի տալու։ Երկու հիմնական գործառույթ կա այդ դեպքում, առանց որի, ցանկացած դեղամիջոց օգուտ չի տալու։ Առաջինը դիետան է. երեխան պետք է սննդակարգի մեջ օգտագործի ավելի շատ քանակությամբ բջջանյութ պարունակող սնունդ` բանջարեղեն, կանաչեղեն, մրգեր, և ավելի քիչ օսլա պարունակող սնունդ` կարտոֆիլ, մակարոնեղեն, հաց, բրինձ։ Կաթնաթթվային մթերքը շատ խորհուրդ չի տրվում, կարելի է օգտագործել կամ բանջարեղենի, կամ կանաչեղենի հետ, օրինակ` մածունը վարունգի կամ կանաչեղենի հետ։ Մսամթերքը բուն փորկապության համար ցանկալի չէ, բայց հաշվի առնելով երեխայի զարգացման համար դրա անհրաժեշտությունը, բացառել չենք կարող, բայց պետք է չլինի այնպես, որ երեխան ուտում է միայն միս և վերջ։ Այժմյան դիետոլոգների հիմնական ցուցումը ափսեի կեսերի գաղափարն է, որ ափսեի կեսը պետք է լինի բանջարեղեն կամ կանաչեղեն, մնացյալ կեսի կեսը՝ միս, մյուս 1 քառորդ մասը ածխաջրեր, օսլա պարունակող սնունդ։ Եվ երկրորդ պարտադիր պայմանը, որն անհրաժեշտ է, օրը 2 անգամ` ֆիքսված ժամերի, երեխան պետք է օգտվի զուգարանից` առավոտյան շուտ և քնելուց 2-3 ժամ առաջ, անկախ ցանկությունից, կամ կես ժամ առաջ գնացել է, թե` ոչ: Եվ պետք է գնա առանց իրեն շեղող միջոցների, այսինքն` առանց հեռախոսի, պլանշետի, խաղալիքի, գրքի եւ տետրի: Պետք է ինչ-որ կերպ փորձի աղիները դատարկել։ Վերը նշվածը նշանակություն ունի, բայց ոչ 100 տոկոսով, պետք է ֆիզիկական ակտիվությունը կարգավորել։ Ինչքան օրվա ընթացքում երեխայի ֆիզիկական ակտիվությունը բարձր լինի, այնքան աղիների պերեստաստիկան ակտիվ կլինի, այնքան աղիների գործելը հեշտ կլինի։

-ԻՆՉՊԵ՞Ս Է ԱՌԱՋԱՆՈՒՄ ՍՈՎՈՐՈՒՅԹԱՅԻՆ ՓՈՐԿԱՊՈՒԹՅՈՒՆԸ:

-Սովորույթային փորկապությունն առաջանում է այն դեպքում, երբ երեխան երկար ժամանակ` ամիսներ և տարիներ, ինչ-որ պատճառով զսպում է զուգարանից օգտվելու անհրաժեշտությունը, օրինակ` զզվում է դպրոցի զուգարանից, չի ցանկանում խաղից կտրվել, վախենում է մենակ գնալուց` առանց ծնողների օգնության կամ ինչ-ինչ պատճառներով, բայց ընդամենը մեկ անգամ պահելով որևէ բան չի փոխվում։ Աստիճանաբար ուղիղ աղին սկսում է լայնանալ, աղու պատի մկանները սկսում են թուլանալ, և երբ գալիս է պահը գնալու, նորմալ չի կարողանում դատարկել աղին։ Աղիները գործում են, բայց չեն դատարկվում։ Նման երեխաների ծնողներին երբեմն շատ դժվար է բացատրել, թե ինչու իր երեխան ունի փորկապություն, եթե երեխան օրը երկու անգամ գնում է զուգարան։ Բայց փորկապության համար միջազգային ընդունված բոլոր ուղեցույցներով ամեն օր զուգարան գնալը կամ չգնալը չի մտնում պարտադիր պայմանների մեջ։ Երեխան կարող է օրը մեջ օգտվել զուգարանից, բայց նորմալ դատարկվեն աղիները. դա նորմալ է, բայց կարող է օրը 5 անգամ օգտվել զուգարանից, բայց աղիները չդատարկվեն։ Եթե դատարկվում է, ուրեմն երեխան չունի փորկապություն, եթե լիովին չի դատարկվում, դա արդեն խոսում է փորկապության մասին։

-ՈՐՊԵՍ ՄԵՐ ԶՐՈՒՅՑԻ ՎԵՐՋԱԲԱՆ` ԽՆԴՐԵՄ ՁԵՐ ՄԱՂԹԱՆՔՆ ՈՒ ՀՈՐԴՈՐԸ ՄԵՐ ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅԱՆԸ։

-Հանրությանը կմաղթեմ, որ իրենց հարցերը չլուծեն միայն ինտերնետ պորտալով, հետո նեղ մասնագետներին դիմեն: Գուգլի հարթակից կամ մայրիկների ֆորումներից ստացած ինֆորմացիան շատ հաճախ ոչ մասնագիտական և թերի է լինում։ Եթե ցանկանում եք ստանալ տեղեկատվություն ձեր խնդրի մասին, ստացեք տեղական, եվրոպական և ամերիկյան մասնագիտական ասոցիացիաների կայքէջերից, թեկուզ` հենց նեղ մասնագետների կողմից ինտերնետ հարթակում տեղադրած ինֆորմացիայից, որպեսզի այն լինի ստույգ, մոլորության մեջ չգցի և ավելի բարդացած իրավիճակների չհանգեցնի։ Եվ ոչ միայն բժշկության բնագավառում, մնացյալ ոլորտներում էլ ինֆորմացիա ստանալու համար պետք է դիմել նեղ մասնագետներին, անցանց, առցանց ֆորումների, թե ինչի տեսքով` կապ չունի, բայց միայն ստանան մասնագիտացված կայքէջերից, ոչ թե` հանրության կարծիքից, քանզի ոչ բոլորն են մասնագիտացված տեղեկություններ տարածում` շատերին գցելով թյուրիմացության մեջ։ Պետք է ամեն ոք զբաղվի իր մասնագիտությամբ, ամեն ոք լինի իր տեղում։ Առողջ եղեք։

 Կցանկանամ, որ բժիշկ-բուժառու հարաբերությունը լինի կարեւոր և երկկողմանի 

 21-րդ դարում բժշկությունը բավականին լայն հնարավորություններ է ընձեռում զարգացող հիվանդությունը կանխարգելելու և բուժելու համար: Սակայն, ինչպես  առողջապահական այլ ոլորտների, այնպես էլ ակնաբուժության մեջ կարևորվում է  բանիմաց  մասնագետներին ժամանակին դիմելը: Ընդհանրապես բուժառուի վստահությունը բժիշկը պետք է նվաճի թե՛ իր պրոֆեսիոնալիզմով, թե՛ շփվելու կարողությամբ, ու եթե բուժառուի և բժշկի միջև ստեղծվում է վստահելի համագործակցություն, առավել հեշտ են լուծվում խնդիրները: 

Մեր զրուցակիցն է բ.գ.թ., դոցենտ, Երեւանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի ակնաբուժության ամբիոնի վարիչ, Ս.Մալայանի անվան ակնաբուժական կենտրոնի գլաուկոմայի բաժանմունքի ղեկավար  ԼԻԼԻԹ ՈՍԿԱՆՅԱՆԸ։ 

Իհարկե, բժշկի մասնագիտությունը երբեք հեշտ ճանապարհ չի ենթադրում, բայց երբ հաշվարկում ես, թե ինչ ներդրեցիր եւ ինչ ստացար, ինչ ձեռքբերումներ եղան այդ ճանապարհին, համոզվում ես, որ աշխատանքդ եղել է բազմաբովանդակ եւ արդյունավետ: Եվ մեր զրուցակիցը նման երջանիկներից է: Երկար տարիների վաստակ ունեցող և մեծ հեղինակություն վայելող բժշկուհու համար հաջողության գաղտնիքը ընտրած մասնագիտությունը սիրելն ու դրան նվիրվելն է: Իսկ նվիրում նշանակում է անթիվ անքուն գիշերներ, անվերջ ինքնակրթություն, փորձի փոխանակում և վազք` ժամանակին համընթաց: 

Մարդկային բարձր առաքինություններով օժտված բժշկուհին վստահ կանգնած է իրեն ապավինած յուրաքանչյուր բուժառուի կողքին։ Ընտրելով  բժշկի դժվարին ու պատասխանատու մասնագիտությունը` երբեք չի զղջացել` մշտապես բարձր դիրքերում պահելով ամենօրյա տքնաջան աշխատանքով ձեռք բերված իր բազմավաստակ փորձառությունը: Եվ իզուր չեն ասում՝ հիվանդի համար բժշկի հոգատար ու մարդկային վերաբերմունքը բուժման կեսն է։

-Բժշկուհի, տեղյակ ենք, որ գլաուկոմա հիվանդությունը համարվում է «տեսողության համր գող»։ Կտարբերակե՞ք, թե որոնք են բաց անկյուն եւ փակ անկյուն գլաուկոմայի տեսակները։ 

-Այո, ինչպես նշեցինք, գլաուկոմա հիվանդությունը համարվում է տեսողության գող, քանի որ ազդում է տեսողական նյարդի վրա։ Ցանկացած տիպի գլաուկոմայի դեպքում տեսողական նյարդը ճնշման տակ է, և  էական չէ` բարձր է ճնշումը, միջին է, երբեմն ցածր է, միեւնույնն է, տվյալ նյարդի համար այդ ճնշումը համարվում է բարձր։ Եվ տեսողությունը վատթարանում է այն պատճառով, որ տեսողական նյարդը աստիճանաբար վնասվում է։ Մարդիկ դա երկար ժամանակ չեն զգում եւ անգամ, երբեմն գալիս են բավականին բարձր տեսողության սրությունով, քանզի բարձր ճնշման տակ հատակի կենտրոնական մասը ժամանակավորապես ավելի ակտիվ է աշխատում։ Հետո տեսողական նյարդը շատ է վնասվում, եւ տեսադաշտի փոփոխությունները բերում են նրան, որ մարդը նկատում է, որոշ մանր փոփոխություններ աստիճանաբար տեսադաշտից կորցնում է։ Իսկ եթե խոսենք բաց անկյուն եւ փակ անկյուն գլաուկոմաներից, դրանք պայմանավորված են, այսպես կոչված, անկյունով։ Այսինքն` ներակնային ճնշումն իր մակարդակը պահում է  շնորհիվ անկյան արտահոսքի։ Աչքի ներսում կա այնպիսի մի հատված, որը կոչվում է աչքի անկյուն. դա արցունքի հետ կապ չունի, այլ ներակնային հեղուկի մասին է խոսքը, եւ այդ հեղուկը անկյունից աստիճանաբար դուրս է գալիս։ Բաց անկյան ժամանակ անատոմիապես անկյունը բաց է. հարց է առաջանում` բա ինչո՞ւ է գլաուկոման զարգանում: Որովհետև, երբ  ասում ենք բաց կամ փակ անկյուն, նկատի ունենք անատոմիական կառուցվածքը: Ըստ կառուցվածքի` բոլոր շերտերը առկա են, եւ արտահոսքը լինում է: Փակ անկյան ժամանակ ոչ բոլոր շերտերն են առկա։ Այդ դեպքում հեղուկն ինքն իրեն, անգամ առողջ անկյունում, արտահոսքի հնարավորություն չունի։ Դրա համար փակ անկյան ժամանակ առաջին հերթին պետք է կատարվի լազերային միջամտություն, որպեսզի բացվի, ուղղվի այս անկյունը: Այն արվում է 40 տարեկանից հետո։ Մինչեւ 40 տարեկանը, իմաստ չունի, քանի որ երիտասարդների գլաուկոման` բաց թե փակ անկյուն, զարգանում լրիվ այլ կերպ։ Փակ անկյան ժամանակ անկյունը լազերով բացելուց հետո հետեւում ենք, որ այս անատոմիապես բաց անկյունն իր գործառույթը կատարի։ Եվ հենց բաց անկյուն գլաուկոման դրանով է տարբերվում, որ այն անատոմիապես բաց է, բայց ֆունկցիոնալ գործունեության տեսակետից` անկյունը թերի է աշխատում՝ խցանված է, նեղացած, չի թողնում, որ անգամ բաց վիճակում հեղուկը լիրաժեք արտահոսք անի, եւ այդ դեպքում բարձրանում է ներակնային ճնշումը: Բաց անկյուն գլաուկոմայի դեպքում կատարվում է մեկ այլ լազերային միջամտություն, միայն այն դեպքում, եթե տեսողական նյարդը լավ վիճակում է եւ թույլ է տալիս այդպիսի միջամտություն։ Եթե տեսողական նյարդը շատ է վնասված, լազերային միջամտությունը կարող է իրենից վտանգ ներկայացնել։ Այդ իսկ պատճառով գլաուկոմայի բաց անկյան ժամանակ, եթե նյարդը դեռ լավն է, կարելի է այդ միջամտությունը: Իսկ եթե նյարդը վնասված է, ցանկացած տիպի գլաուկոմայի դեպքում՝ բաց թե փակ, արդեն մտածում ենք վիրահատության մասին։  Եվ բաց անկյուն գլաուկոմայի տարբերությունն այն է, որ այստեղ հանգիստ կարող ենք կատարել ստենտավորում կամ շունտավորում, այսինքն` անկյունը բաց է, թերի է աշխատում, եւ ստենտով կամ շունտով բացում ենք այդ թերացումները, իսկ փակ անկյուն գլաուկոմայի ժամանակ ստենտավորումը իմաստ չունի, տեղ չկա տեղադրելու, եւ վիրահատելով պետք է արհեստական տեղ ստեղծել։

-Գլաուկոմայի ժամանակ, ովքե՞ր կարող են ռիսկային խմբում գտնվել, եւ արդյո՞ք հիվանդությունը ժառանգական բնույթ կրում է։ 

-Այո, գլաուկոման ինքնին ժառանգական բնույթ է կրում, անգամ` երեխաների մոտ։ Ուղղակիորեն կա գեն, որը պայմանավորված է գլաուկոմայի զարգացմանը ուղղված, եւ ինչ-ինչ սոցիալական պայմանների, նյութափոխանակության խանգարումների պատճառով աչքն էլ դառնում է շատ թիրախային եւ ավելի զգայուն, իսկ ներակնային ճնշումը տվյալ նյարդի համար հանդիսանում է ավելի բարձր։ 

Ռիսկի խմբի մեջ առաջին հերթին մտնում են հեռատեսությամբ տառապողները, աչքեր, որտեղ հիմնականում աչքի անկյունը նեղ եւ փակ է լինում, ինչի համար ասիական երկրների մարդիկ ունեն փակ անկյուն, եւ միշտ լազերը կատարվում է, քանի որ իրենք գենետիկորեն ունեն նեղ աչքեր, աչքի նեղ անկյուն,  որոնց հեշտ է լազերային միջամտություն կատարել։ Կարճատեսությամբ տառապողների մոտ պատկերն այլ է, շատ զգայուն են եւ ռիսկային գոտում են բաց անկյուն գլաուկոմայի ժամանակ։ Թիրախային խմբի մեջ են նաեւ բարձր արյան ճնշում ունեցող հիվանդները, որոնց մոտ արյան ճնշում տատանումներն էլ բերում նրան, որ սնուցումը տեսողական նյարդի շուրջը վնասված է լինում: Ինչպես նաեւ շաքարային դիաբետով եւ խոլեստերինի բարձր մակարդակ ունեցող մարդկանց մոտ, որոնց մոտ անոթային համակարգը կարող է թերանալ, արդյունքում թերի սնուցել տեսողական նյարդը: Բոլոր վերը նշվածները գլաուկոմա հիվանդության թիրախային խմբի մեջ են։ Ինչպես նաեւ այն մարդիկ, որոնք ունեն աչքի տարբեր հիվանդություններ` սկսած կատարակտից ընդհուպ աչքի բորբոքային հիվանդություններ։ Չգտնվելով բժիշկների հսկողության տակ, կամ թեկուզ գտնվում են, բայց պատշաճ չեն կաթեցնում  աչքի կաթիլները, անպայման ի վերջո երկրորդային գլաուկոմա են ունենում։ Այդ իսկ պատճառով էլ բժշկի հսկողության տակ լինելը շատ կարեւոր է, և «տեսողության գող» ասված հիվանդությունը  երբեք չլինի։

- Պոզներ-Շլոսման սինդրոմ (PSS)։ Կմանրամասնե՞ք։

-Այդ սինդրոմը գլաուկոմայի մի խումբ է, որը մինչ օրս տարբեր տեսություններ է ունեցել։ Ժամանակին այն համարվել է բորբոքում։ Այնուհետև համարվել է գլաուկոմա, հետո`  փակ անկյուն, նաև անվանում էին վիրուսային բորբոքում: Արդի տեսլականը այս հիվանդության վերաբերյալ կամ այլ կերպ երբեմն ասում են գլաուկոմա ցիկլիտիկ կրիզ, երբ վիլյար մարմնի՝ թաղանթի մի հյուսվածքի բորբոքման պատճառով ոչ թե ինֆեկցիան է, այլ ուղղակի ինչ-ինչ պատճառներով այն բորբոքվում է եւ սկսում է համեմատաբար ավելի շատ արտադրել առաջնային խցիկի հեղուկ, եւ այս հեղուկը չի հասցնում դուրս գալ, որովհետև անկյունը նեղանում է, և դրա հետեւանքով հետեւից սեղմում է հյուսվածքը, մի կողմից հեղուկն է շատ արտադրվում, մյուս կողմից անկյունը թերանում իր գործառույթը, և սկսում է կուտակվել հեղուկը։ Եվ շատ հաճախ ընթանում է  հենց փակ անկյուն գլաուկոմայի ձեւով։ Ամենադժվարը, երբ մարդը ունենում է անատոմիապես փակ անկյուն` զուգակցված Պոզներ-Շլոսման սինդրոմով, այսինքն` ասեպտիկ ոչ ինֆեկցիոն,  բորբոքման պատճառով ավելորդ հեղուկ է կուտակվում աչքի ներսում եւ բերում կտրուկ ճնշման բարձրացմանը։ Այս տիպի գլաուկոմայի բուժումը ոչ միայն ճնշումը իջեցնելով է, այլ հակաբորբոքայիներ նշանակելով։ Սա ուղղորդվում է ցավերով, ճնշման կտրուկ բարձրացումով: Շատ նման է փակ անկյուն գլաուկոմայի սուր նոպայի, ի տարբերություն նրան, որ այստեղ բիբը չի լայնանում, եւ չենք ունենում ծիածանաթաղանթի շուրջը ատրոֆիկ վնասված օջախներ։

-Գլաուկոմայի պրոգրեսիայի հսկման համար ի՞նչ հետազոտություններ են անհրաժեշտ։

-Ակնաբույժի  ստուգումը, թե տեսողական նյարդը ինչ վիճակում է, նաև ներակնային ճնշման ստուգում` հասկանալու ապագա բուժման ընթացքը` հետեւելով նախկին եւ ներկա  ցուցանիշները։ Պետք է կարգավորել ճնշումը` հասկաալու համար` կա՞ն արդյոք տեսողական նյարդում փոփոխություններ, թե` ոչ։  Այսինքն` գլաուկոմայի ժամանակ լինում է տեսողական նյարդի վնասում։ Ամբողջ մեր հսկողությունը կատարվում է տեսադաշտի վրա, թե ինչ փոփոխություններ են ժամանակի ընթացքում նկատվում տեսադաշտում։ Կան նաեւ օսիթի օկուլյար կոլեհեր տոմոգրաֆիա, որը ցույց է տալիս այս նյարդաթելերի ամենաանտեսանելի հատվածում եղած փոփոխությունները` բարակո՞ւմ են արդյոք նյարդաթելերը, թե` ոչ։ Եվ եթե այդ բարակումը կրում է շարունակական բնույթ, ուրեմն իրականացվող բուժումը թերի է, չպիտի շարունակվի։ Այսինքն` այս հետազոտությունը ցույց է տալիս տեսողական նյարդի վնասումը համակարգչային տեխնիկայի միջոցով։

-Կոմբինացված վիրահատությունների օգնությանը ե՞րբ եք դիմում։

-Այն դեպքում, եթե տեսողական նյարդը արդեն 80 տոկոսով եւ ավելի վնասված է, եւ մենք ստիպված պետք է  կատարենք կատարակտի դեմ միջամտություն, այս դեպքում միայն կատարակտի միջամտությունը իմաստ չունի։ Շատ հաճախ գնում ենք կոմբինացված վիրահատությունների, քանզի կատարակտի միջամտությունը կատարելուց հետո կա, այսպես կոչված, հիպերտենզիֆազա, այսինքն որոշ ժամանակ հետո ճնշումը կարող է բարձրանալ։ Եթե 80 տոկոսով վնասված նյարդի ճնշումը բարձրացավ, անպայման կկորցենք նյարդը։ Այդ իսկ պատճառով հաճախ այդ դեպքերում կատարակտի հետ զուգակցված կատարում ենք գլաուկոմայի համակցված վիրահատություն էֆֆեկտիվ արդյունք ունենալու համար։ Բացի դրանից, կոմբինացված վերահսկողություն կատարում ենք այն դեպքում, եթե բուժառուի մոտ բարձր է ճնշումը, եւ ինչ դեղորայք ընդունվում է, չի իջնում:  Բայց եթե բուժառուն ունի նաեւ կատարակտա, որը խանգարում է իրեն, եւ շատ հաճախ մենք ստիպված ասում ենք, որ եթե նրա ցանկությունն է մեկ անգամ վիրահատարան մտնելով` ստանանք արդյունքը, դիմում ենք կոմբինացված վիրահատության։ Մենք աշխատում ենք հիմա շատ չկատարել կոմբինացված միջամտություններ, քանզի  ներվիրահատական ռիսկը կրկնապատկվում է։ Բայց երբեմն ստիպված ենք լինում` ե՛ւ բուժառուի շահերից ելնելով, ե՛ւ բժշկական տեսակետից։ Նախկինում օրական 4-5 կոմբինացված վիրահատություններ էինք կատարում, այսօրվա մեր ռեժիմի մեջ  30 վիրահատությունների ընթացքում 1 բժշկի կողմից կարող ենք 1-2 կոմբինացված վիրահատություն կատարել։ 

- Հնարավո՞ր է գլաուկոմայի կրկնվելու հավանականությունը վիրահատելուց հետո։ 

-Գլաուկոմայի  վիրահատության իմաստն այն է (ոչ թե շունտավորման, այլ` վիրահատության), որ մենք նոր տեղ ենք ստեղծում, ձեւավորում, որպեսզի կոմպենսացնենք բնությունից արդեն թերացած հատվածը, տեղ ենք ստեղծում, որպեսզի արտահոսքը լիրաժեք տեղի ունենա։ Այս տեղը կարող է ապագայում փակվել, այսինքն` սպիանալ։ Եթե բուժառուն սպիացման հակում ունի, որոշ դեպքերում շատ փոքր տոկոս է կազմում։ Եվ այն դեպքում, երբ փակվում է գլաուկոմայի վիրահատությունից անմիջապես հետո, եթե ճնշումը բարձրանում է, լազերով կտրում ենք կարը եւ 3 տարվա կտրվածքով  կարգավորում ենք ներակնային ճնշման մակարդակը: Բայց 3 տարի հետո կարող է սպիանալ, այս դեպքում էլ ստիպված ենք լինում հատուկ խողովակներ, ապարատներ տեղադրել, որպեսզի սպիացման պրոցեսը կապ չունենա արդյունքի հետ։ 

-Աչքի իմպլանտացիա հասկացություն կա՞ արդյոք ակնաբուժության մեջ։ 

-Աչքի իմպլանտացիա հասկացություն ամբողջ աշխարհում գոյություն չունի։ Սա միֆ է, կա աչքի տարբեր հատվածների իմպլանտացիա, օրինակ` եղջերաթաղանթի, ոսպնյակի, գոյություն ունի կոնկրետ խողովակների ստենտերի իմպլանտացիա, բայց աչքը` որպես այդպիսին, փոխել անհնարին է, քանզի գիտենք, որ աչքը ցանցաթաղանթն է, որը  ուղեղի շարունակություն է դեպի արտաքին աշխարհ։ Քանզի այսօր, երբ գիտությունը դեռևս չի գտել ուղեղի փոխպատվաստում, աչքն էլ փոխպատվաստել անհնար է։
-Գլաուկոմայի լազերային միջամտությամբ բուժման մեջ արդյոք կա՞ն նորարարական մոտեցումներ, որոնց մասին կցանկանայիք խոսել։ 

-Վերը նշեցի` հիմնականը փակ անկյունը բացելն է եւ բաց անկյան վրա աշխատելը։ Համեմատաբար նոր մեթոդ է սելեկտիվ լազերային տրաբեմուլոպլասիկան, որի իմաստն է այնպես աշխատել անկյան վրա, որպեսզի կողքի հարակից հյուսվածքները չվնասենք։  Մենք դեռ մեր կլինիկայում 2012 թվականին իրականացրել ենք այս մեթոդները, բայց այսօր սա ապարատային բուժման օգնությամբ է իրականացվում, որոնք  ավելի լավացնում են տրաբիկուպլասիկայի արդյունքը։ Այսինքն` սարքավորումներն են նոր, բայց միջամտությունը նույն է։ 

- Պերդյուի համալսարանի ամերիկացի գիտնականները կոնտակտային ոսպնյակներ են ստեղծել գլաուկոմայի վաղ ախտորոշման համար, ի՞նչ ոսպնյակներ են դրանք։

-Արդեն բավականին ժամանակ է կան այդ ոսպնյակները, որոնք ինֆորմացիա են հասցնում ներակնային ճնշման մակարդակի եւ ներակնային ճնշման տատանման մասին։ Այսինքն` այդ ոսպնյակը, երբ իմպլանտացվում է աչքի մեջ, տեղադրված չիպը չափում է ներակնային ճնշումը` անկախ կողմնակի ազդեցությունից։ Սա ավելի լավ մեթոդ է գիտական աշխատանքների իրականացման ժամանակ։ Մենք էլ ունենք այսպիսի առաջարկ և շուտով կիրագործենք, որ ոսպնյակը իմպլանտացվի հատուկ սարքով, որը կչափի ներակնային ճնշման մակարդակը օրվա կտրվածքով, որի օգնությամբ բժիշկը կհսկի` արդյո՞ք նորմայում կամ ոչ նորմայի սահմանում է տատանվում ներակնային ճնշումը, որպեսզի ճիշտ համակարգված և ժամանակին բուժումը կատարվի։

- Տեղյակ ենք, որ Ս. Մալայանի անվան ակնաբուժական կենտրոնում տեղի է ունեցել «Ակնաբուժության հեռանկարները. Հայաստանի և Վրաստանի փորձը» խորագրով գիտաժողով։ Կմանրամասնե՞ք։

-Շատ հետաքրքիր կոնֆերանս էր Վրաստանի կոլեգաների հետ համատեղ։ Ընդամենը 8 զեկույց ամեն կողմից, բայց մեկը մյուսից` հագեցած, մեկը մյուսից` շատ հետաքրքիր։ Եվ գլաուկոմայի վերաբերյալ շատ նորանոր տեղեկատվություն եղավ։ Ես միշտ ցիտում եմ ԱՄՆ մեր կոլեգաների ասածը եւ Վրաստանի պատվիրակությունը նույնպես հաստատեց այն, որ Հայաստանի գլաուկոմայով հիվանդները շատ երջանիկ են: Իրականում պարծենում եմ այդ փաստով, քանզի մեր կլինիկայում կատարվում է գլաուկոմայի բուժման ամենավերջինը, նորագույնը, եւ միշտ մեր հսկողության տակ են մեր բուժառուները։ Վրաստանի բժիշկներն էլ փաստեցին մեր կլինիկայի առաջադեմ եւ բարձր մակարդակը, ժամանակին բուժօգնություն ցուցաբերելը, եւ իրենք էլ կիսվեցին իրենց փորձով,  որն էլ մեզ համար էր շատ հետաքրքրական:   Պատրաստվում ենք, որ մեր համագործակցությունը կրի շարունակական բնույթ։ Ամենակարեւորը մեզ մոտ պետք է ուսուցանվեն Վրաստանից ժամանած բժիշկները, եւ այդ պահին արդեն մեկ հոգի ունենք, որ եկել է ուսանելու աչքի տարբեր հիվանդությունների բուժման նորագույն մեթոդները։ Մենք էլ պատրաստվում ենք մի քանի ամիս հետո իրենց այցելել կոնֆերանսի մեր համագործակցության շարունակելու համար։

-Բժշկուհի, ի՞նչ կասեք երիտասարդ կադրերի մասին։ Ապագայում մեր բժշկությունը հուսալի՞ ձեռքերում է:       

- Ինքս Երեւանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի ակնաբուժության աչքի հիվանդությունների ամբիոնի վարիչն եմ, եւ ինձ համար ուսուցանելը եւ երիտասարդ կադրեր պատրաստելը շատ կարեւոր է։ Կարծում եմ, որ մենք ունենք փայլուն երիտասարդություն, հանգիստ եւ վստահորեն կարող եմ ասել հենց գլաուկոմայի բաժանմունքի մասին, որ երիտասարդ կադրերն արդեն ինքնուրույն սկսում են աստիճանաբար վիրահատություններ կատարել, եւ ամենակարեւորը ակտիվ մասնակցում են թե՛  տեղական, թե՛ միջազգային կոնֆերանսերին, և իրենց գրագետ զեկույցներով օժանդակում են  մեր աշխատանքին:  Գլաուկոմայի տեսակետից իրենք էլ են աստիճանաբար ներգրավվում բոլոր գիտական աշխատանքների մեջ, որպեսզի տեղեկացված լինեն գլաուկոմայի բուժման նորագույն միջամտություններին հենց սկզբնական փուլերում։ Մենք ամերիկյան ծրագրի հետ էլ ունենք գլաուկոմայի հետ կապված մեկ լավ հետազոտություն` հայտնաբերելու Հայաստանում  փակ անկյուն գլաուկոմայի քանակը, տոկոսը եւ բուժել դրանք, որի մեջ ներառված է երիտասարդ սերունդը։ Կարծում եմ, որ մեր ակնաբուժության ապագան ապահով ձեռքերում է։ Իրականում մեր աջակցությունն էլ իրենց պետք է մեծ լինի:  Հաճախ  իրենք ավելի առաջադեմ են նորարական բուժմոտեցումները ներդնելու համար։ 

-Որպես վերջաբան` Ձեր մաղթանքը եւ հորդորը մեր հասարակությանը:

-Ամենակարեւորը կցանկանայի, որ մեր բուժառուն լինի ավելի տեղեկացված ու ավելի գրագետ։ Իրականում մարդը կարող է շատ գրագետ եւ  զարգացած լինել, բայց իր հիվանդության մասին շատ տեղեկացված չլինել։ Կցանկանայի, որ մեր բուժառուներն ավելի հետևողական լինեն բժիշկների ցուցումներին։ Չգիտես ինչու, շատ հաճախ բժշկի ասածը դրվում է կասկածի տակ: Իրականում լրատվական միջոցներով տեղեկատվության տարածումը բավականին օգնում է, որ բուժառուներն ավելի գրագետ եւ հետեւողական մոտենան իրենց խնդրին: Պետք է հետեւողական լինեն գլաուկոմայի վիրահատությունից հետո դեղորայքի պարտադիր կաթեցմանը։ Թողնելով բարձիթողի մեր ցուցումները` հաճախ տրտնջում են, որ արդյունք չեն տեսնում։ Պետք է հետեւողական լինեն, եթե բուժառուն գիտի` ինչ ճանապարհ պիտի անցնի  բժշկի հետ, ավելի գիտակից է մոտենում իր խնդրին, որն էլ հետագայում օգնում է բուժման ընթացքին։ Կցանկանամ, որ բժիշկ-բուժառու հարաբերությունը լինի կարեւոր և երկկողմանի: Իրականում ոչ ոք չի պատկերացնում, թե բժիշկը ինչի միջով է անցնում, որպեսզի բուժառուն իր կորցրած առողջությունը հետ բերի, հատկապես գլաուկոման ինքնին տարիքային շեմ է ընդգրկում։ Եվ շատ հաճախ մեծահասակների հետ աշխատելով` բժիշկն իրոք անցնում է մեծ դժվաությունների միջով` թե՛ հոգեպես եւ թե՛ ֆիզիկապես։Ինչպես ասում են, երբ հիվանդությունը գալիս է, բժիշկը եւ բուժառուն մի կողմի վրա են, իսկ հիվանդությունը` մյուս, միասին հիվանդությանը հաղթելը ավելի հեշտ է։ Իսկ որպես մաղթանք` բոլորիս  առողջություն, որ այն միշտ իրենց մոտ հսկելի լինի։ Եվ կարևոր մի բան, որը  ոչ միայն անհրաժեշտ է մեր երկրին, այլ ամբողջ աշխարհին. թող խաղաղություն լինի թե՛ երկրում, թե տանիքներում, թե իրենց ուղեղում, հարաբերություններում, հոգիներում։ Անամպ ու կապույտ երկինք, որպեսզի մենք էլ կարողանանք արարել մեր երկրում։